E-boek downloaden? Lees eerst de uitleg van 4002 woorden

Foto: Daniel Y. Go
Bron: http://www.flickr.com/photos/danielygo/5391176827

Met toenemende verbazing las ik dit blogbericht van het interessant blog Dee'tjes. D. over internet, zoeken en bibliotheken van Dymphie over de persoonlijke strubbelingen met de e-boeken- en de e-readerapp van Bol.com. Het deed mij denken aan wat ik eerder had gelezen op de website Pottermore.

Nog niet zo lang geleden kregen de boeken van Harry Potter er digitale broertjes bij. Op de webshop van Pottermore lanceerde J.K. Rowling de langverwachte e-boeken over de beroemdste tovenaarsleerling. Nieuwsgierig nam ik een kijkje op de website. Mijn oog viel op het artikel over Downloading e-books.

In een webpagina waar maar geen einde aan wilde komen, werd platform voor platform, e-reader voor e-reader, bestandsformaat voor bestandsformaat en zelfs land voor land uitgelegd hoe je je net gekochte e-boek kon downloaden. Onder de indruk van de lengte van het artikel heb ik tekstverwerker Word het aantal woorden van deze uitleg laten tellen, en Word telde er 4002.

4002? Ja 4002. Zoveel woorden heeft de website Pottermore ervoor nodig om uit te leggen hoe je een e-boek van Harry Potter kunt downloaden en lezen.

Nu vertel ik helemaal niks nieuws als ik zeg dat het lezen op verschillende dragers van e-boeken die beveiligd zijn met DRM, niet bepaald gemakkelijk is. Blijf je binnen een ecosysteem zoals Amazon met Kindle of Apple met iBooks, dan is er weinig aan de hand, maar zodra je erbuiten treedt, kan het knap lastig worden. Zoals het bovenstaande blogbericht van Dymphie aantoont.

Waarom is dat? Ik bedoel, 'vroeger' hoefde je ook niet een CD van platenmaatschappij Sony per se op een CD-speler van elektronicafabrikant Sony af te spelen?

De grondigheid waarmee Pottermore zijn klanten van dienst is in deze uitleg, is natuurlijk zeer te prijzen. Maar dit zou toch zo veel gebruiksvriendelijker moeten kunnen!

Nooit meer bibliotheekboeken kwijt

Boek met originele kettingklamp uit de Universiteitsbibliotheek
van de Franeker Academie (foto Tresoar; collectie Tresoar)

'Boek na 122 jaar weer terug bij bibliotheek' lees ik in dit bericht op de website van de Volkskrant.

Boeken raken zoek. Het gebeurt in elke bibliotheek en je doet er niks aan. Zelfs aan de ketting leggen werkt niet, zoals de Universiteitsbiliotheek van de Franekeracademie aan den lijve heeft ondervonden in 1648. In dat jaar werden meer dan honderd boeken (een vijfde van de hele collectie) gestolen. Door de zoon van een hoogleraar nog wel! De kettingen werden later teruggevonden achter de lambrisering. Het alternatief is om de boeken niet uitlenen, zoals dat eeuwenlang de gang van zaken was in bibliotheken. Maar of we daar weer naar toe willen?

We blijven uitlenen, dus. Met het gevolg dat er af en toe een uitdraai op mijn bureau ligt. 'Boek is verwijderd uit onze catalogus en de klant heeft de vaste vergoeding voor het zoekgeraakte boek betaald' staat er dan. Natuurlijk, mooi als de klant de vergoeding heeft betaald, maar ik had toch echt liever het boek terug. Want in de meeste gevallen is het boek niet meer na te bestellen en is de Buma Bibliotheek (of Tresoar) het boek gewoon echt kwijt. Antiquariaten willen nog wel eens uitkomst bieden in deze gevallen.

Daarom zie ik ook de voordelen voor het uitlenen van e-boeken. Want e-boeken raken nooit zoek. En nooit kwijt bij de lener. En zijn ook nooit uitverkocht. Of uitgeleend. De bibliotheek houdt immers de beschikking over het bronbestand.

Maar zover is het nog niet. Daarom houd ik de open plekken op de planken nog vrij. Want je weet maar nooit, zo over 122 jaar ...

Gebundeld lezen: digitaal en analoog

Foto: Daniel Y. Go
Bron: http://www.flickr.com/photos/danielygo/5717617298

Ik zie de boeken wel staan in de folders van uitgeverijen of in de boekhandels op Internet: zowel beschikbaar als boek van papier (p-boek) als een van bits en bytes (e-boek). Met elk een eigen prijs. Maar zou het niet mooi zijn als de lezer na een eenmalige aanschaf van een boek (dus, de content) zelf kan kiezen op welk apparaat en in welke vorm de lezer zijn boek kan lezen?

Dat hebben twee uitgeverijen zich afgevraagd. Uitgeverij Boom Nelissen en Van Duuren Media willen allebei (en elk in een net iets andere uitvoering) een bundeling van p-boek en e-boek aanbieden voor de prijs van een p-boek (of iets meer). Dat las ik in dit bericht op de website BoekBlad (inloggen vereist voor het lezen van het hele bericht).

Bij de aanschaf van een boek gaat het in eerste instantie om de content. Het lijkt mij geen rare gedachte dat je dezelfde content op verschillende dragers wilt lezen. En dan bedoel ik niet alleen de keuze tussen een PC, e-reader of een tablet, maar ook tussen papier en digitaal. Zeker voor studieboeken zijn er argumenten te verzinnen dat je de content op verschillende dragers zou willen hebben. Denk alleen al aan het snel heen-en-weer bladeren in een p-boek en de specifieke zoek-functie van een e-boek.

Helaas werkt het niet zo. Hetzelfde bericht van BoekBlad leert ook dat er een rechtenkwestie om de hoek komt kijken:

Het probleem met zijn (dat is: Van Duuren) plan was dat het niet is toegestaan om een combinatie aan te bieden die net zo duur is als de afzonderlijke p-editie. Dat wil zeggen: je mag geen gratis e-boek weggeven bij een p-boek, omdat een e-boek waarde vertegenwoordigt.

De twee genoemde uitgeverijen hebben hun eigen argumenten waarom het wel toegestaan is een bundeling van p-boek en e-boek aan te bieden. Het Commissariaat van de Media doet in september uitspraak hierover.

Ik ben benieuwd hoe dit verder gaat. Interessante ontwikkelingen, dat zeker.

Incunabel syndroom

Incunabel van de eerste uitgave van Homerus uit 1488,
met uitsparing voor een initiaal (collectie en foto Tresoar)

Het wat syndroom? Het incunabel syndroom? Nog nooit van gehoord? Dat kan heel goed.

Dat andere syndroom is wel bekend: het horseless carriage syndrome. Toen de eerste wagens geen paardenkrachten voor zich hadden maar in zich, leken deze wagens op niets anders dan een paard met wagen, maar dan zonder paard. Nieuwe technologie wordt nog gezien in de oude vormen, waarna zij pas later een nieuwe vorm krijgt.

Als dit syndroom in het laatste jaar op één nieuw medium van toepassing kan zijn, dan is het wel op het e-boek. E-readers geven de tekst weer alsof je een pboek aan het lezen bent. Apps voor een smartphone of tablet laten bladzijdes omslaan met een schuifbeweging van je vinger. Dat alles om zo dicht mogelijk bij de beleving van het lezen van een boek te blijven. En de makers van die readers en die apps presenteren hun producten ook trots op die manier. Het horseless carriage syndrome ten voeten uit. Je kunt je afvragen of dit gedrag van uitgevers, productontwikkelaars en app-makers de ontwikkeling van het digitale boek en het benutten van de mogelijkheden ervan hierdoor niet juist afremmen ...

In de boekenwereld hebben we al keer eerder een duidelijk horseless carriage syndrome mogen meemaken. En dat was met de incunabelen. De eerste boeken die gedrukt werden met losse loden letters in de periode van 1450 tot 1501, noemen we incunabelen. En deze incunabelen werden nog zoveel mogelijk vormgegeven als een handschrift van de eeuwen vóór de uitvinding van de boekdrukkunst. Met initialen en versieringen die na het drukproces nog met de hand werden aangebracht. De boekenwereld anno 1450 leed al aan haar eigen syndroom. Genezing volgde snel, want al die gedrukte boeken waren natuurlijk nooit door de miniaturisten en rubricatoren te versieren.

Zou het daarom niet veel toepasselijker zijn dat als we het hebben over het horseless carriage syndrome bij de e-boeken, we spreken van een incunabel syndroom?

Meer weten?
- een interessant artikel over het horseless carriage syndrome in het boekenvak
- een online encyclopedie over de geschiedenis van het boek en de rol van de oudheid hierin

10 x 'Het boek in de e-wereld'

Gistermiddag vond in Tresoar het symposium 'Het boek in de e-wereld' van Tresoar, Stichting It Fryske Boek en Bibliotheekservice Fryslân plaats. De ontwikkelingen rond het boek zijn met de komst van de digitale revolutie in een wildwaterstroomversnelling geraakt. Sprekers (afkomstig uit het boekenvak, informatieontsluiting, bibliotheek en wetenschap) gaven hun visie op de ontwikkelingen in het boekenvak.

Het was een razend interessante middag. Ik heb te veel gehoord en gezien om in een blogbericht te samen te vatten. Op de website Fryslân Lêst Syn Toppers staat een verslag van de dag en Tresoar heeft via de razende reporter Twitter (@TRESOARfryslan) live verslag gedaan van het symposium (#eFLST).

Daarom, hieronder mijn selectie van de middag, ofwel 10 x 'Het boek in de e-wereld':

1. Piraterij is een vast gegeven in de e-boekenmarkt (Eric Rigters - manager eBook.nl) (eens: E. Rigters; oneens: M. van Pluijm)
2. Gemak gemak gemak (de wens van de consument) (E. Rigter)
3. Uitgever geeft de boeken die de markt wil, of het nu een e-boek is of een pboek (Mizzie van der Pluijm - directeuruitgever Uitgeverij Contact)
4. We verdienen een betere zoekmachine voor informatieontsluiting dan Google die alleen lijstjes produceert (R. van Stripiaan - hoofderedacteur DBNL)
5. In juli 2012 biedt de bibliotheek 10.000 e-boeken te leen aan (afhankelijk van licentieonderhandelingen) (M. Laan - projectmanager e-books Bibliotheek.nl)
6. Boeken lezen en lenen via streaming: misschien nu nog niet perfect, maar het heeft de toekomst (M. Laan)
7. Is de iPad een Zwitsers zakmes (het kan heel veel, maar het kan niks heel goed) of is de iPad een doorbraak die zijn eigen mogelijkheden overstijgt? (P. Rutten - hoogleraar Digital Media Studies RU Leiden)
8. Liever 'Het boek van de toekomst' dan 'De toekomst van het boek' (met video) (P. Rutten)
9. Een e-boek is geen boek (P. Rutten)
10. Kernactiviteit van de uitgever is de toegang van de informatie te exploiteren en niet het uitgeven van boeken (P. Rutten)

Sociaal lezen: SocialBooks

Dit kwam ik hier tegen: Social Books, een nieuwe technologie die het mogelijk maakt je boeken sociaal te lezen. Hoe zit dat, sociaal lezen? Zie het als een leesclub, maar dan online. Dat wil zeggen: bekijk de digitale boekenplank met e-boeken van andere lezers en schaf eventueel hun favoriete boeken aan. Volg andere lezers en zie wat mensen die jou volgen, lezen.

Maar dat is nog niet alles. Met SocialBooks is het mogelijk ook notities bij passages in het boek te maken en deze te delen. Het toevoegen van notities en het delen ervan gebeurt via een overlay (laag) over het boek: de inhoud van het boek blijft onveranderd. Discussieer met andere lezers (binnen een groep, of op het hele Internet) over een passage, door in je boek een passage te markeren. Voeg foto's en video's aan deze notities toe. En deel dit natuurlijk via de grote sociale netwerken als Facebook en Twitter.

Als ik het goed begrijp, gaat het met SocialBooks om een stukje techniek dat uitgevers in hun e-boeken uit hun fondslijst kunnen inbouwen. Hierdoor moet in de toekomst in principe elk e-boek geschikt kunnen zijn om sociaal gelezen te worden.

Wordt dit nu het nieuwe lezen? Ik zie niet in waarom niet. We lezen steeds meer e-boeken, we delen onze boekenplank al met LibraryThing waar we andere lezers ontmoeten en we er onze meningen uitwisselen. Met SocialBooks combineer je beide functies ineen en voeg je er nog functies aan toe (notities en de ondersteuning van de grote sociale netwerken). En dat allemaal vanuit het e-boek zelf dat we aan het lezen zijn. Dit laat het nog maar eens zien: we staan met de e-boeken nog maar helemaal aan het begin van een heel nieuwe manier van lezen.

Meer weten:
- de ontwikkelaar van de techniek voor deze nieuwe manier van lezen

Liever een papieren boek dan een e-boek?

Een boek van Piccolo Picture Books op de iPad

Jongeren tot 25 jaar lezen liever een boek van papier dan één van bits en bytes, volgens dit bericht.

Verbaast mij dit? Eigenlijk niet. Natuurlijk speelt de gedachte mee dat nieuwe technieken het eerst en het snelst door jongeren worden opgepakt. Maar het lezen van boeken via e-reader, tablet, of smartphone is een ontwikkeling die nog niet verder teruggaat dan hooguit een jaar of twee. De huidige jongeren zijn groot geworden met het papieren boek. Geen wonder dat zij het pboek prefereren boven het e-boek.

Anders kan het liggen met de allerjongsten. Kinderboeken (en vooral prentenboeken) verschijnen steeds meer als app op een tablet, zoals deze. Zo heeft de pas opgerichte uitgeverij Orange Books (prentenboeken) zich helemaal op de tabletmarkt gestort. Orange Books geeft de boeken uit in de vorm van apps en biedt geen pboeken aan. Ook andere uitgevers zetten hun prentenboeken om in apps. Een app biedt meteen ruimte aan een Duitse, Engelse, Franse vertaling van het prentenboek waardoor de boeken ook heel makkelijk in andere landen kunnen worden verkocht.

Zullen deze kinderen over een aantal jaar het papier ook nog verkiezen boven de elektronica?

Een nieuw woord voor het aloude boek

Hoe noem je een 'gewoon' boek (een gedrukt boek, zo je wilt) als je het onderscheid wilt aangeven met een e-book?

Pboeken in de Buma Bibliotheek (foto: Tresoar)

Tot nu toe hadden we het over e-books en boeken, met de laatste benaming als het om een gedrukt boek ging. Maar een e-book is net zo goed een boek, alleen verschilt het van drager. Om het onderscheid toch aan te geven tussen een boek vol bits en bytes en één vol papier kwamen er beschrijvingen, zoals papieren editie, een gedrukt boek, een papieren boek. Uit de de opmars van zijn elektronische broertje blijkt dat er inmiddels een behoefte is aan een apart woord voor een gedrukt exemplaar. Maar hoe noem je nu een papieren boek?

Vandaag las ik voor het eerst (inloggen voor het lezen van het hele bericht is vereist) de oplossing: een pboek. Een papieren boek, denk ik. Een rondje op Google leert dat het woord pboek zich ook al leent voor samenstellingen: pboekcultuur, pboekenland, pboekenprijs. En dat het woord nog niet zo heel lang rondzingt: de oudste vermelding die ik in dit kleine onderzoekje kon vinden, komt uit mei 2010. Pboeken kom ik vooral tegen in reacties op nieuwsberichten op websites over het boekenvak en nog niet in de nieuwsberichten zelf. 

Opvallend is trouwens de spelling. Schrijven we voor de digitale variant veelal e-boek (18 miljoen treffers; pagina's geschreven in het Nederlands), of e-book (ruim een miljoen treffers; pagina's geschreven in het Nederlands), een gedrukt boek heet een pboek (1280 treffers; pagina's geschreven in het Nederlands) en niet anders. Ook opvallend: een Engelse tegenhanger p-book of pbook (printed book, paper book?) kom ik weinig tegen, hoewel dit wel een opvallende melding is (Bill Gates in 1999). De grote speler op het gebied van e-books, Amazon, spreekt van books en Kindle ebooks.

Wie kent het pboek al langer?