Muze op Dinsdag: poëzie van Sophocles

Antigone bij het lijk van Polynices
(olieverfschilderij Nikiforos Lytras (1865))
Bron: Wikimedia Commons

De Muze van Dinsdag kiest vandaag voor poëzie van de Griekse tragediedichter Sophocles (ca. 496 - 406). Het gaat om het koorlied over de mens, uit de tragedie Antigone.

eerste strofe

Overal zijn gevaren
en niets is zo gevaarlijk als de mens.
Zelfs bij winterwinden gaat dat wezen
naar de overzijde van de grijze zee,
tussen rondom bruisende,
gezwollen golven overstekend.
Ook Aarde, de hoogste godin,
onvergankelijk, onvermoeibaar,
put hij uit, met ploegen die draaien
en keren, jaar in jaar uit
haar kervend met het paardenkind.

eerste antistrofe

Het zorgeloze vogelvolk
voert hij al evenzeer gevangen weg
als het wilde dierenras en waterschepsels
van de zee, in draden tot netten
geknoopt, de vindingrijke man.
Met zijn vondsten beheerst hij
het dier dat huist in het wild
en door de bergen gaat
en zowel het paard met ruige hals
als de taaie bergstier zal hij temmen,
met hun nek onder het juk.

tweede strofe

Ook spraak, gedachten als de wind
en de neiging tot stadsvorming leerde hij zich,
en hoe de pijlen van de gure regens,
van onherbergzame vorst onder
heldere hemel te ontvluchten,
alles oplossend, onthand
gaat hij nooit tegemoet wat hem wacht.
Alleen aan de dood
zal hij geen ontkomen vinden,
al heeft hij ook voor hulpeloze ziektes
een vluchtweg uitgedacht.

tweede antistrofe

Onvoorstelbaar het vernuft
van de technische kunde waarmee hij zich
nu aan het kwaad, dan aan het goede zet.
Wie de wetten van zijn land eerbiedigt,
het recht bij de goden gezworen,
is hoog in de staat, statenloos,
wie door zijn overmoed
zich inlaat met het slechte.
Laat niet aan mijn haard verschijnen,
niet mijn gedachten delen,
wie zich zo gedraagt.

(Sophocles, Antigone, 332 - 375; vertaling: G. Koolschijn (2008))

Muze op Maandag: het echte drama van Ajax

Ajax en Achilles spelen een soort damspel
(foto: Sebastià Giralt; bron: http://www.flickr.com/photos/sebastiagiralt/6286993277)

Er is geen ontkomen aan. Al weken niet. Het drama Ajax. Wie denkt dat dit het eerste drama is rond Ajax, heeft het mis. Jaren en jaren geleden ging het ook al eens mis met Ajax. En goed mis ook. Daar is dit drama nog een lachertje bij. Muze op Maandag zet een een-tweetje op.

Ajax? Ja, dat weet ik. Dat is iemand van vroeger. Iets met de Griekse geschiedenis? Nee? Maar wel van lang geleden? Ja, toch? Oh, mythologie. Ook goed. Dan was 'ie vast heel goed. Links- of rechtsbenig?

De Klassiek-Griekse naam voor Ajax is Aias. In de oudheid waren er twee 'Aianten': Ajax Een en Ajax Twee. Ajax Een is het meest bekend. Maar eerst de Tweede. Deze Ajax ('de Kleine') was de zoon van Oïleus. Hij nam namens de inwoners van Locris deel aan de Trojaanse Oorlog. Hij stond bekend om zijn hardlopen (alleen de Griekse held Achilles liep sneller). Hij had ook een onaangenaam karakter. Nadat Ajax met de hulp van zeegod Poseidon veilig op een rots was geland na schipbreuk op de terugweg van Troje naar Locris, schepte Ajax op dat hij zonder goddelijke hulp de schipbreuk had weten te overleven. Poseidon accepteerde dit niet, en spleet de rots waarop Ajax stond waarna hij alsnog verdronk.

Kon 'ie zeker niet zwemmen, die gast. Leve Ajax Een! Ajax Een!

Ajax Een ('de Grote') was de zoon van Telamon, koning van Salamis, en Periboea (of: Eriboea). Ajax was een neef van niemand minder dan Achilles. Hij was na Achilles de grote held bij de Grieken in de strijd tegen de Trojanen. Hij leidde met zijn halfbroer twaalf schepen naar Troje. Zijn karakteristieke wapen was een schild uit zevenvoudig ossenhuid. Ajax streed tegen de Trojaanse leider Hector maar het duel bleef onbeslist vanwege invallende duisternis. Ook leidde hij de aanvallen van de Grieken of dekte hij juist de terugtocht. Toen Achilles gestorven was, maakte hij aanspraak op diens wapenuitrusting, maar de Griekse adel wees de wapenuitrusting toe aan de listige Odysseus. Daarop stortte hij zich op zijn zwaard.

Dichters ná Homerus voegen nog een laag toe aan de zelfmoord van Ajax. Uit woede dat niet hij, maar Odysseus de wapenuitrusting toegewezen heeft gekregen, beraamt Ajax een moordaanslag op onder andere diezelfde Odysseus. De Griekse godin Athena maakt Ajax echter waanzinnig waardoor hij Grieks vee in plaats van Griekse adel doodt. Als Ajax eenmaal weer bij zinnen komt, brengt hij zichzelf om uit verbittering en schaamte. De Grieken twisten over het feit of hij nu wel begraven moet worden, en het is Odysseus die de twist wint en hem uiteindelijk een begrafenis gunt. En zo eindigt de tragedie Ajax van de Griekse tragediedichter Sophocles.

O. Maar, ... ehm. Ja. Dus ... OK. Nee, nu begrijp ik het allemaal. Heracles kampioen, Heracles kampioen, Heracles kampioen. Dat was toch ook een uit die Griekse mythologie? Geen sneu verhaal bij hem, toch?