i-wood: schrijfplankje voor kinderen

Dit bijzondere exemplaar van een schrijfplankje kwam ik tegen op het Internet. Een onvervalste diptychon, met speciaal ruimte voor de schrijfstiften (krijtjes, in dit geval). Maak kennis met de i-wood.

Sinds het project Het geheim van Tolsum waarin Fries Museum en Tresoar het Tolsumer schrijfplankje uit de collectie van het Fries Museum opnieuw hebben laten onderzoeken, heb ik mijn oog laten vallen op schrijfplankjes. Mijn blog is een schrijfplankje zowel in naam (Tabula Cerata is Latijn voor schrijfplankje) als in uitvoering (krassen in een digitaal schrijfplankje).

Als ik een lezing over het schrijfplankje van Tolsum geef, geef ik een overzicht van schrijfplankjes door de eeuwen heen tot aan onze tijd en laat ik een replica uit de oudheid zien, een uit de Middeleeuwen en enkele afgeleide vormen van het nu, zoals een lei en een magneetbordje. Een laptop is eigenlijk gewoon een diptychon (een set of codex van twee schrijfplankjes), vertel ik er dan bij.

En toen zag ik dit exemplaar! Prachtig, zo'n i-wood.

Meer weten?
- andere foto's en de prijs van de diptychon

Een Quest(e) naar Tolsum

Bron: http://www.quest.nl/braintainment/extra/opgetekend/opgetekend-aflevering-9

Vandaag zag ik het in de winkel liggen: het nieuwe nummer van het tijdschrift Quest (mei 2011). Snel even door het blad heen gebladerd en daarna zo in mijn mandje met de laatste Paasboodschappen naar de kassa. Hier keek ik al een poos naar uit.

Eerder dit jaar vernam ik via het Fries Museum van het voornemen van Quest aandacht te besteden aan het schrijfplankje van Tolsum. Het schrijfplankje zou figureren in de rubriek 'Opgetekend'. In deze rubriek wordt door middel van een strip in beeld gebracht wat het verhaal achter een archeologische vondst kan zijn. Na de strip volgt een toelichting. De rubriek is ook te vinden op de website van Quest waar meer ruimte is voor extra informatie. 

Niet zo heel lang geleden kwam er de eerste proef van de tekst, en sindsdien stond ik op de uitkijk. Tot ik vandaag het nieuwste nummer in de supermarkt in het tijdschriftenrek zag liggen. Met het plankje van Tolsum. 

En het is een mooi stuk geworden. Zowel in druk als op Internet (Opgetekend, aflevering 9). Quest geeft het schrijfplankje in de rubriek een noordelijke context en binnen deze context is een scenario voor de strip bedacht en uitgewerkt. Het plankje is in het noorden gevonden dus waarom zou ook het verhaal erachter niet in het noorden hebben plaatsgevonden? Alle elementen zijn aanwezig: namen van de ondertekenaars, hun legioenen, vondstlocaties uit de Friese terparcheologie met hun vondsten. Het zou zo maar het verhaal achter het plankje geweest kunnen zijn.

Maar ja, zeker weten doen we het niet. Zoals met meer kwesties uit het verleden zou je het liefst terugreizen naar het verleden en zelf een kijkje nemen. Ik houd het eerst maar bij deze Quest.

En nu nog die ene

Foto: ButterflySha
Bron: http://www.flickr.com/photos/butterflysha/140523563

Sinds enige tijd 'spaar' ik schrijfplankjes. Nou ja, sparen. Het is begonnen met Het geheim van Tolsum waarin Fries Museum en Tresoar gezamenlijk het plankje van Tolsum (collectie Fries Museum) opnieuw hebben laten onderzoeken. Dat was mij een belevenis.

Schrijfplankjes behoorden tot de meest gebruikte schrijfmaterialen uit de oudheid. Zij worden al genoemd bij Homerus (achtste eeuw v. Chr.). De auteurs uit het klassieke Athene schreven hun werk eerst in schrijfplankjes voordat dit werd gekopieerd op een handzamere papyrusrol. Van de Griekse filosoof Plato weten we dat hij zijn laatste werk Wetten (Nomoi) nog op schrijfplankjes had staan toen hij overleed. Tel mee: de standaardeditie is 345 pagina's dik. Dat moeten enorm veel schrijfplankjes zijn geweest.

Voor mijn lezing over het Tolsumer plankje leek het mij wel aardig de overlevering van het schrijfplankje vanaf de oudheid tot en met nu te laten zien. En dan niet via Powerpoint of Keynote. En zo ging ik op zoek. Medusa Archaeology voor een replica van een exemplaar uit de oudheid; het Rijksmuseum van Oudheden had er een van een latere periode; via de speelgoedwinkel een magneetbordje en het leitje; Tresoar beschikt over een e-reader. En sinds een half jaar heb ik mijn online schrijfplankje Tabula Cerata.

En nu nog die ene. Die ene die morgen (25 maart) vanaf 17.00 uur te koop is. Als grote drukte en vooral lange rijen worden verwacht. Juist. Morgen maar zien hoe het met mijn verzameling staat.

Meer weten?
- bij de iPadclub vind je een heuse aankoopgids

Op een dag, 1982 jaar geleden ...

Schrijfplankje van Tolsum (collectie Fries Museum Leeuwarden)
Foto: Henri Vos

Het is 23 februari 29 n. Chr. Een groepje Romeinen staat gebogen boven een set houten schrijfplankjes. Caturix, slaaf van Julia Secunda, krast als laatste van de aanwezigen met een stilus zijn naam in de was en klapt het plankje dicht. De zaken zijn gedaan. Touw bindt de plankjes aan samen. En klaar.

Vandaag is het precies 1982 jaar geleden dat de schuldverklaring in het schrijfplankje van Tolsum (want daar heb ik het over) is opgesteld:

[ik verklaar te hebben ontvangen een geldbedrag afkomstig van?] Carus (?), slaaf van Iulia Secunda, dat ik aan haar (?) moet teruggeven op de dag waarop hij/zij (zelf) erom zal vragen of aan wie dit zal toekomen. Opgemaakt op 23 februari te [plaatsnaam], tijdens het consulaat van C. Fufius Geminus. Quadratus was tolk (of: handelde als tussenpersoon).

Aldus de tekst op de voorzijde van het plankje. Op de achterkant zijn de namen van de getuigen te lezen:

Titus Cassius, tribuun van het vijfde legioen. Miunnio, soldaat van de eenheid van de Bataven, van de centurie (of: decurie) van Bonumotus (?). Caturix, slaaf van de genoemde Secunda (?)

Het schrijfplankje is gevonden bij het afgraven van een terp in Tolsum in 1914. Het heeft deel uitgemaakt van een set van (waarschijnlijk) drie schrijfplankjes (triptychon). Waar het document is opgesteld, weten we niet. In een zompig terpweiland? In een Romeins militair steunpunt bij Winsum (Frl)? Of misschien wel in of rond Castellum Flevum (vermoedelijk bij Velsen)? De andere plankjes zijn nooit gevonden.

Volgens de eerste interpretatie uit 1917 van de Groningse hoogleraar prof. C.W. Vollgraff ging het om de koopcontract van een koe. Nu, bijna 100 jaar later, denken we dat het om een akte van geldlening gaat. Namens Tresoar ben ik nauw betrokken geweest bij dit nieuwe onderzoek naar de tekst van het plankje. Een fantastische belevenis.

Dat het schrijfplankje mij niet meer los laat, dat moge duidelijk zijn. Ik kan gerust uren kijken naar het plankje dat nog kleiner is dan een ansichtkaart. Naar de welving in het hout dat is ontstaan door het drogen. Naar de kras die schop heeft achtergelaten bij het afgraven van de terp. Naar inkepingen die letters voorstellen. En dan droom ik weg. Ik zie de stilus rouleren tussen de getuigen. 'Klap'. Het plankje wordt dichtgeklapt. Ik hoor de betrokken elkaar 'Vale' roepen en ieder gaat zijn eigen weg ...

Meer weten?
- Het geheim van Tolsum

Nog een keer Google Maps: Tolsum op de kaart

Het geheim van Tolsum weergeven op een grotere kaart

In het Fries Museum (Leeuwarden) ligt een heel bijzonder schrijfplankje uit de Romeinse oudheid dat Fries Museum en Tresoar enkele jaren geleden hebben laten onderzoeken. Het schrijfplankje (een schuldverklaring uit 23 februari 29 n. Chr.) is gevonden bij het afgraven van een terp bij Groot Tolsum. Maar waar ligt nu precies Tolsum? Het ligt onder Franeker, onder het dorpje Tzum, om nauwkeuriger te zijn. Maar waar? Google Maps kan het in ieder geval niet vinden. De kaartenmaker van Google Maps biedt uitkomst.

Daarom leekt het mij wel een idee om bij wijze van experiment zelf Tolsum op de kaart te zetten. Met de satellietweergave van Google Maps ingeschakeld en de kaart van Franekerdeel uit Eeckhoffs Nieuwe atlas van de provincie Friesland (Leeuwarden 1849-1859) ernaast lukte het om exact het stuk weiland waar het schrijfplankje is gevonden, in Google Maps te vinden. De blauwe speld in de kaart geprikt en klaar.

Nu is het leuke van een kaart aanmaken via Google Maps dat je er extra informatie aan toe kunt voegen, zoals teksten, foto's, links naar andere websites, of een filmpje. Ook maar uitgeprobeerd. Vóór het inplakken van de kaart in website of blog kun je via 'Link' > 'Deze kaart aanpassen en als voorbeeld weergeven' exact de gewenste afmetingen van de kaart en het doelgebied dat je zichtbaar wilt hebben, aangeven. Het resultaat staat bovenaan dit blogbericht.

De kaart van Tolsum smaakt naar meer. En als we nu eens een terpenkaart zouden maken in Google Maps met teksten en foto's van bijzondere vondsten uit de Romeinse archeologie in Friesland? Of een terpenroute langs bijzondere Romeinse vindplaatsen? Of ... ?

Meer weten?
- kijk ook eens op WatWasWaar

En het schrijfplankje van Tolsum dan?

Het onderstaande filmpje kwam ik hier tegen op Nieuwsblog nrcnext. Het is een reclamefilmpje van Motorola in aanloop naar de Consumer Electronics Show. De grootste gadgetbeurs ter wereld. Motorola geeft via een rondleiding in een niet bestaand museum een overzicht van belangrijke tabletten of schrijfplankjes uit de geschiedenis, van kleitabletten tot en met het nieuwste tablet van Motorola zelf.

Als liefhebber van oude en nieuwe schrijfplankjes (ik ben betrokken geweest bij nieuw onderzoek naar tekst en interpretatie van een Fries schrijfplankje uit de Romeinse oudheid) heb ik het filmpje direct bekeken. Vol verwachting. Alleen, ik miste in het filmpje een belangrijk schrijfplankje in dit overzicht: en het schrijfplankje van Tolsum dan? ;-)