Tabula Cerata

Romeinen in miniformaat

2012-02-23T20:20:00.001+01:00

Maak kennis met Bassus (of Hilarus), mijn nieuwste mascotte: de minifiguur Romein van LEGO.

Basus en Hilarus waren twee Friezen die dienst hadden genomen in het Romeinse leger. Zij maakten deel uit van de keizerlijke wacht van niemand minder dan keizer Nero. Dit weten we uit grafinscripties die in Rome zijn gevonden. Volgens recent onderzoek is het echter ook mogelijk dat beide Friezen in dienst zijn geweest van de bevelhebber Germanicus die ruim dertig jaar eerder dan keizer Nero leefde.

Bassus of Hilarus dus. Maar dan in miniformaat. Vanaf 1975 begon LEGO met de minifiguur. Eerst als inwoner van Miniland, later ook als kloeke ridder of onverschrokken astronaut. Inmiddels zijn er minifiguren als piraten, Ninjastrijders, Atlantisduikers, mummiejagers, UFOspotters, en wat al niet meer. En dan heb ik het nog niet gehad over Darth Vader, Indiana Jones, Buzz Lightyear, Harry Potter, Jack Sparrow, Batman, het Vrijheidsbeeld, ...

Enkele minifiguren waren nog niet uitgebracht, zoals de Griek of de Romein. Gelukkig heeft LEGO dit opgepakt. Sinds enige tijd verkoopt LEGO losse minifiguren, die in een serie van zestien verschillende figuren worden uitgebracht. En ja, eindelijk, de zesde serie bevat een Romein! Samen met onder andere de Minotaurus. Wie nu een heel Romeins legioen van LEGO wil hebben, er is wel een probleem. Je kunt aan de verpakking niet zien welk minifiguur in het zakje zit. Zie het als plaatjes sparen.

Mijn Bassus is binnen. En dit smaakt naar meer. Ik heb er alle vertrouwen in: oudheid-LEGO komt eraan!

Muze op Maandag: wisseling van de macht

2012-02-20T22:52:00.000+01:00

Foto: misabrzi
Bron: http://www.flickr.com/photos/brzi/4334737487/sizes

Vandaag heeft politiek leider zijn functie per direct neergelegd. De grote vraag is wie nu in beeld is als opvolger. Opvolging was ook een terugkomend probleem voor Romeinse keizers. Muze op Maandag zet de mogelijkheden voor een keizer op een rij.

Het Romeinse Rijk is vanaf 27 v. Chr. een keizerrijk onder leiding van keizer Augustus. Hij wil net als de keizers na hem de macht zo dicht mogelijk bij zich en zijn naaste houden. Een beetje keizer besteedt daarom ook de nodige zorg aan zijn opvolging. Als hij de kans ertoe krijgt, tenminste ...

De voorkeur gaat uit naar opvolging via dynastie. En dan ook nog het liefst via eigen nageslacht. Maar dat is niet altijd mogelijk. Dan zijn er verschillende oplossingen. Een ervan is door huwelijk een geschikte kandidaat in de familie te trouwen. Een ander om jouw troonopvolger te adopteren als zoon. Keizer Nerva is de eerste die van deze laatste mogelijkheid gebruik maakt. Hij verkiest een adoptie van Trajanus tot zijn zoon boven een opvolging uit zijn eigen familie. Voor de keizers is adoptie een uitgelezen mogelijkheid om toch via erfopvolging een capabele opvolger te kiezen die jouw beleid en belangen voortzet. Vanaf eind van de eerst eeuw is dit veelvuldig gebeurd. Deze keizers gelden als de adoptiefkeizers (96 - 180 n. Chr.).

Vanaf 235 werkt de dynastieke opvolging niet meer. Zij maakt plaats voor de opvolging via geweld. Deze keizers staan bekend als de soldatenkeizers. In deze periode van 235 tot 284 n. Chr. heeft het Romeinse Rijk meer dan vijftig verschillende keizers en tegenkeizers gekend. En slechts één van hen is niet omgelegd ... Keizer Diocletianus (keizer 284 - 305) treedt in 305 vrijwillig terug nadat hij de opvolging via staatshervormingen (twee keizers en twee onderkeizers - tetrarchie) goed had geregeld. Denkt hij. Maar zijn regeling werkt niet omdat de dynastieke invloeden toch te sterk blijken. Weer breekt een tijd van strijd om de macht aan en van pogingen de macht op familie te laten overgaan.

In de vijfde eeuw blijft dit zo doorgaan, met dit verschil dat op de achtergrond Germaanse generaals aan de touwtjes trekken. In 476 zet de Germaan Odoaker de kindkeizer Romulus Augustulus af en maakt daarmee een einde aan vijf eeuwen troonopvolging in het (West) Romeinse Rijk. En hoe het afloopt met Odoaker? Die wordt dertien jaar na zijn benoeming ... juist ja ... vermoord.

Meer weten?

- leestip: het boek Keizers sterven niet in bed (Amsterdam 2001) van Fik Meijer

En nog een mijlpaal in de App Store

2012-02-17T22:33:00.002+01:00

Apple telt weer af. Nu naar de 25 miljardste download uit de App Store. Iets meer dan een jaar geleden telde Apple ook al af. Toen ging het om de tien miljardste download. En nu zijn wij dus dertien maanden en bijna vijftien miljard downloads verder. Het blijven ongelooflijke getallen.

In ieder geval, ben jij de 25 miljardste, dan ontvang je een iTunes cadeaubon van USD 10.000,00. Gauw nog een app downloaden. De teller voor de tussenstand staat nu zo rond 24,303 miljard downloads. Ik zeg: dit kan niet lang duren. Nog een paar dagen en dan is het zover.

Muze op Maandag: een liefdesschandaal op de Olympus

2012-02-13T22:06:00.002+01:00

Ares en Afrodite afgebeeld op een fresco in Pompeii
Bron: Wikimedia Commons

Morgen is het Valentijnsdag. Een van de oudste liefdesverhalen uit de Griekse oudheid beschrijft een waar liefdesschandaal dat plaatsvond op de Olympus. Muze op Maandag laat je dit goddelijke verhaal met menselijke trekjes in fragmenten meelezen.

Het gaat over de verboden liefde van Ares, god van de oorlog, en de godin van de liefde, Afrodite. We lezen het terug in de Odyssee. De Odyssee wordt samen met de Ilias toegeschreven aan de Griekse eposdichter Homerus uit de achtste eeuw v. Chr. Zij worden wel beschouwd als het startpunt van de westerse literatuur. Maar verhalen in de Ilias en Odyssee zijn afkomstig uit een orale traditie die nog eeuwen verder teruggaat.

Nu die liefdesgeschiedenis. Afrodite is getrouwd met Hefaistos, de manke smid van de goden Hefaistos, maar zij neemt het niet zo nauw met haar huwelijk ...

Toen bracht de zanger bij de lier het liefdesverhaal van
Ares en de sierlijkgekroonde Afrodite,
hoe ze voor de eerste keer samen naar bed gingen in het
huis van Hefaistos. Hij overlaadde haar met geschenken,
maar hij schond het huwelijksbed van koning Hefaistos.
Helios kwam het hem haastig vertellen, hij had hen betrapt op
heterdaad. En zodra Hefaistos deze wrede
boodschap had gehoord, ging hij naar zijn smidse met een
hart vol wraak en venijn, hij zette een machtig aambeeld
op het blok en smeedde een vangnet, niet stuk of los te
krijgen, om de minnaars onwrikbaar vast te pinnen.

Hefaistos hangt zijn net boven het bed en doet alsof hij op reis gaat naar Lemnos. Hij is nog maar net vertrokken of het gaat al mis:

'Gauw, mijn lief! Naar bed! We kunnen het ervan nemen.
Want Hefaistos is niet in de buurt, hij is op reis naar
Lemnos en de Sintiërs met hun platte uitspraak.'
En zij wilde maar al te graag met Ares naar bed gaan,
dus ze zochten het bed op en toen ze goed en wel lagen,
viel het ingenieuze net van de slimme Hefaistos
over hen heen, ze konden meteen geen vin meer verroeren
en ze begrepen dat het onmogelijk was om te vluchten,
trouwens, de God met de twee rechterhanden kwam er al aan ook!

Hefaistos haalt meteen alle andere goden erbij om het bedrog te laten zien.

'Vader Zeus! En jullie ook, gelukzalige Goden,
die het eeuwige leven hebben! Kom naar beneden.
Kun je lachen! Kun je getuige zijn van een schandaaltje!'
[...]
En daar kwamen de Goden al naar het huis met de bronzen
drempel,
[...]
maar de Godinnen bleven thuis, omdat die zich geneerden.
En de weldoeners van de mensheid, de Goden, stonden
in het portaal en kwamen niet meer bij van het lachen,
onbedaarlijk lachten ze, die gelukzalige Goden,
toen ze het ingenieuze net van Hefaistos zagen.

En dat niet alleen, de goden maken grappen om de situatie. Alleen Poseidon ziet de humor er niet van in. Hij smeekt Hefaistos om het liefdeskoppel weer te bevrijden. Poseidon staat zelfs garant voor de boete die Ares moet inlossen.

'Goed dan weiger ik niet langer, dat zou ongepast zijn'.
Met deze woorden verbrak de sterke Hefaistos de boeien
en die twee stoven weg, verlost van hun knellende banden,
hij was meteeen vertrokken naar Thrakië en zij ging naar
Kypros, Afrodite die graag glimlacht, naar Pafos,
waar ze een tempel heeft en een altaar geurend van wierook.
[...]
Dit verhaal bezong de befaamde zanger.

(Homerus, Odyssee, boek 8, vers 266 - 366; vertaling: Imme Dros (1991))

Een god met hoofdpijn

2012-02-11T21:27:00.002+01:00

Fragment van een roodfigurige vaas met links zittend Zeus en rechts zittend Athena
(collectie: Allard Pierson Museum (APM02626))

Op een dag had de Griekse oppergod Zeus hoofdpijn. Enorme hoofdpijn. Zeus' zoon Hephaestus, de smid onder de goden, kon dit niet langer aanzien en schoot zijn vader te hulp. Met alle kracht in zijn lichaam sloeg hij met een bijl in op Zeus' hoofd. Het hoofd van Zeus spleet open, en daar kwam de godin Athena in volle wapenuitrusting te voorschijn.

Dit is in het kort het bekendste verhaal over de geboorte van de godin Athena. Het verhaal is een van de verhalen uit de klassieke mythologie. Verhalen die Allard Pierson Museum, Museum Het Valkhof, Rijksmuseum van Oudheden en Tresoar graag extra onder de aandacht brengen. En dat doen we via de vijfde editie van de Week van de Klassieken, met dit jaar als thema mythologie.

Wie nu op deze site kijkt, ziet al een behoorlijke gevulde Agenda. Dit zijn grotendeels activiteiten van de vier organiserende partners, en deze vormen het hart van de Week.

Maar daarmee is de Agenda nog lang niet vol en gereed. Wij willen graag andere partijen uitnodigen ook activiteiten te organiseren gedurende de Week. Denk aan een lezing in bibliotheek of boekhandel, een leerlingenactiviteit op school of een voordracht van een Griekse mythe door een verhalenverteller. Of weer wat anders. Activiteiten zijn erg welkom. Je kunt deze doorgeven aan agenda@weekvandeklassieken.nl.

Zeus is inmiddels genezen van zijn hoofdpijn. Samen met zijn zoon Hephaestus en zijn dochter Athena zijn zij drie van de twaalf Olympische goden. Het Griekse (en Romeinse) godenpantheon dijde verder uit met de komst van goden en helden. Met een uitdijende Agenda vol activiteiten kunnen we aandacht besteden aan al die goden en hun verhalen. Zo maken we er met ons allen een succesvolle Week van de Klassieken van.

(dit blogbericht is eerder gepubliceerd op de website van de Week van de Klassieken)

(en ja, sommige alinea's komen weer uit dit blogbericht)

Morris Lessmore

2012-02-08T21:40:00.000+01:00

De app (of het e-book) van The Fantastic Flying Books of Mr. Morris Lessmore heb ik eerder al gelezen en gezien, maar de volledige film zag ik gisteren voor het eerst. Prachtig.

Ook al ken je de app, ga zeker ook de film bekijken (en andersom)!

Meer weten?
- Morris Lessmore is genomineerd voor een Oscar voor de beste korte animatiefilm

Muze op Maandag: barre tocht

2012-02-06T22:30:00.001+01:00

Tekening door John Leech uit: Gilbert Abbott A. Beckett,
The comic history of Rome, Londen 1850
Bron: Wikimedia Commons

De winter houdt Nederland al ruim een week in zijn greep. Er is sneeuw, er is koude, er is vorst. En er is de hoop op die ene tocht. Barre omstandigheden: die trof een schurk van Rome ook op zijn tocht. Muze op Maandag laat je rillen.

Die schurk is Hannibal. Hannibal maakte zichzelf in zijn strijd tegen de Romeinen onsterfelijk met zijn tocht die hem in het moderne Italië bracht. Rome was in de derde en tweede eeuw v. Chr. in drie oorlogen tegen de inwoners van Carthago (in het huidige Tunesië) verwikkeld: de zogeheten Punische Oorlogen. De Romeinen noemden de inwoners van Carthago 'Poeni', Puniërs (Carthago was een door de Phoeniciërs gestichte handelsstad). Waarom de Romeinen deze oorlog voerden, is niet met zekerheid te zeggen. Ja, Carthago werd een steeds grotere macht (met toenemende invloed op het Iberisch schiereiland) om rekening mee te houden, en ja, voor de ambitieuze, Romeinse adel was een oorlog in zekere zin wel gewenst.

Dan breekt de Tweede Punische Oorlog (218 - 201) uit. De Carthaagse bevelhebber heet Hannibal. En terwijl de Romeinen rekenden op een oorlog in Afrika en Spanje, trok Hannibal met een groot leger vanuit Spanje de Pyreneeën over, reist via het zuiden van Gallië naar de Alpen die hij ook oversteekt. Met een groot leger van 50.000 infanteristen en 9000 ruiters. En met olifanten. In een moordend tempo. De Romeinen zijn te laat en voor de Romeinen wisten wat er aan de hand was, marcheerde Hannibal het huidige Italië binnen.

Deze tocht maakte Hannibal beroemd. Onder andere de Romeinse geschiedschrijver Titus Livius (59 v. Chr - 17 n. Chr) besteedde uitgebreid aandacht aan deze tocht tegen de elementen. Een fragment van de tocht over de Alpen:

Maar die route bleek pas echt onoverkomelijk. Want zolang de oude, onbetreden sneeuw met een dunne nieuwe laag bedekt was, bleven de voeten bij het voortgaan gemakkelijk staan in de zachte, niet al te hoge sneeuw. Maar toen de bovenlaag smolt onder de stappen van al die mensen en lastdieren, moesten ze verder over het onbedekte ijs daaronder en over de modder van de smeltende sneeuw. Er ontstond een afschuwelijke worsteling. De voeten vonden geen houvast op het glibberige ijs en gleden op de steile helling nog sneller uit. Als de mannen met behulp van hun handen of knieën probeerden op te staan, gleden die steunpunten eveneens weg en vielen ze weer neer. Ook waren er nergens boomstammen of wortels te bekennen waartegen ze zich met hun hand of voet schrap konden zetten; ze rolden dus alleen maar verder over het gladde ijs en door de modderige sneeuw. De lastdieren stapten soms zelfs tot in de onderste sneeuwlaag. Wanneer ze dan uitgleden en in een poging zich schrap te zetten harder met hun hoeven op het ijs bonkten, gingen zij daar helemaal doorheen, zodat er heel wat dieren als in voetboeien geklonken vast bleven zitten in het harde, diep bevroren ijs.

(Livius, Ab urbe condita, boek 21, hoofdstuk 36; vertaling: Hedwig W.A. van Rooijen-Dijkman (1996))

Gedurende zijn tocht verloor Hannibal de helft van zijn leger en bijna alle olifanten kwamen om. Hannibal haalt nog grote overwinningen op de Romeinen maar het zijn de Romeinen die uiteindelijk aan het langste eind trekken.

Verrassende aanwinst

2012-02-01T10:42:00.000+01:00

Gravure van het Pantheon uit I Quattro Libri del Architettura
door Andrea Palladio (1570)

Soms stuit je op een verrassende aanwinst. Als bibliothecaris van de Buma Bibliotheek zorg ik ook voor de aanschaf van boeken. Dat betekent dat je niet alleen tussen de nieuwste van de nieuwste boeken zit te neuzen, maar dat je je ook verdiept in ouder papier. Dat laatste meestal in de vorm van schenkingen. En daar kunnen soms bijzondere exemplaren tussen zitten.

Afgelopen maandag trof ik zo'n exemplaar. Tussen twee planken van overwegend kleine en grauwe boeken uit de negentiende eeuw bevond zich een moderne, beige band, zo groot als een vel papier op A3-formaat. Bij het openslaan viel gelijk de rijk versierde titelpagina op zoals je die treft in boeken uit de zestiende en zeventiende eeuw. Maar het jaartal op de titelpagina (1570) was te oud voor het boek dat voor mij op mijn bureau lag. De kleine letters gaven meer duidelijkheid.

Het ging om een facsimile uit 1951 van het beroemde I Quattro Libri dell 'Architettura van Andrea Palladio. Het origineel komt uit 1570. Het is een handboek van de Italiaanse architect Andrea Palladio (1508 - 1580) over architectuur. Het boek staat bol van gravures van plattegronden, gevels, vloeren, dwarsdoorsnedes, kapitelen en noem maar op, van zowel eigen ontwerpen van Andrea Palladio als van gebouwen uit de oudheid. Een lust voor het oog.

Nog even kijken in de catalogus (nee, niet aanwezig) en dit boek kwam op de stapel van boeken om op te nemen in de collectie van de Buma Bibliotheek. En het mooie is, omdat het een facsimile is, kan ik het boek ook uitlenen.

Meer weten?

- het boek is gedigitaliseerd en is hier te downloaden

Muze op Maandag: de trotse (of: koppige) koning

2012-01-30T22:16:00.002+01:00

Tarquinius Superbus. Olieverfschilderij door Sir Lawrence Alma-Tadema (1867)
Bron: Wikimedia Commons

Morgen is het de verjaardag van onze koningin. In de Romeinse Oudheid hadden de Romeinen vanaf de vijfde eeuw hun buik vol van het koningshuis. En van één koning in het bijzonder. Muze op Maandag heeft een bekende anekdote over die ene.

Lucius Tarquinius Superbus (De Trotse). Want over hem gaat het hier. Op een dag komt een oude vrouw bij Tarquinius en zij biedt hem negen boeken aan voor een astronomisch hoog bedrag. Tarquinius weigert en de vrouw verlaat de troonzaal. Vervolgens verbrandt zij drie boeken en biedt Tarquinius de zes boeken aan, tegen hetzelfde bedrag als de negen. Tarquinius weifelt ... en weigert. Weer verbrandt de vrouw drie boeken. Weer keert zij terug. Nu met drie boeken en hetzelfde aanbod, de oorspronkelijke prijs van de negen boeken. Tarquinius koopt snel de boeken van de vrouw. Nooit meer keert zij terug.

Wat zijn dat voor een boeken dat zij zo waardevol zijn dat Tarquinius daar zo hoge prijs voor betaalt? En wie is die oude vrouw? De vrouw moet de Sibille geweest zijn. Een Sibille is een vrouw met voorspellende gaven. Misschien wel de beroemdste Sibille is de Sibille van Cumae. Zij is het die de Romeinse stamvader Aeneas bij Cumae de weg wijst naar de onderwereld. En die aan Tarquinius de boeken verkoopt.

En die boeken bevatten voorspellingen. Zij zijn geschreven in het Grieks en zij worden geraadpleegd alleen dan als het Romeinse Rijk zich in grote nood bevindt. De 'oorspronkelijke' Sibillijnse boeken worden bewaard in de tempel van Jupiter op het Capitool, tot een grote brand deze tempel in as legt. Daarop sturen de pragmatische Romeinen gezanten uit om nieuwe Sibillijnse voorspellingen te halen.

Lang heeft Tarquinius niet van zijn blik in de toekomst kunnen genieten. In 506 v. Chr. wordt hij definitief aan de kant gezet. Tarquinius is een Etruskische vorst. Nadat Tarquinius was verdreven, belegert Porsenna (koning van de Etruskische stad Clusium) Rome, om de heerschappij over Rome te herstellen. De Romeinen trekken uiteindelijk aan het langste eind en er breekt een nieuwe tijd breekt aan: die van de Republiek. Want koningen hoeven ze niet meer in Rome.

De activiteitenagenda van de Week van de Klassieken

2012-01-27T21:34:00.000+01:00

Klik of tik op de afbeelding voor een vergroting

Dit is 'm dan. Het affiche bij de Week van de Klassieken. Gisteren vond de presentatie van de Week van de Klassieken plaats. Met één klik van de muis stond de website van de Week online. Niet veel later volgden de eerste tweets en daarna was het de beurt aan het landelijk persbericht. De Week is gepresenteerd.

Ik heb het hier al vaker gezegd: Allard Pierson Museum, Museum Het Valkhof, Rijksmuseum van Oudheden en Tresoar organiseren de Week van de Klassieken. Deze Week wordt mede mogelijk gemaakt door Labrys Reizen en Historisch Nieuwsblad. We vragen in de Week extra aandacht voor de oudheid, en we doen dit aan de hand van een thema. Dit jaar hebben we gekozen voor mythologie. De Week wordt gehouden van 17 tot en met 26 april.

Het was een spannende dag gisteren. Er zitten maanden van voorbereiding in. Maar met de presentatie alleen zijn wij er ook nog niet. Activiteiten worden verder voorbereid of groeien met de Week mee, steeds groter en verder, zoals de Grote Ken-Je-Klassiekenquiz voor gymnasiasten.

Wie nu op de site kijkt, ziet al een behoorlijke gevulde Agenda. Dit zijn de activiteiten van de vier organiserende partners, en deze vormen het hart van de Week. Maar daarmee is de Agenda nog lang niet vol en gereed. Wij willen graag andere partijen oproepen ook activiteiten te organiseren gedurende de Week. Denk aan een lezing in bibliotheek of boekhandel, een leerlingenactiviteit op school of een voordracht van een Griekse mythe door een verhalenverteller. Of weer wat anders. Activiteiten zijn erg welkom. Je kunt deze doorgeven aan agenda@weekvandeklassieken.nl.

Het affiche hierboven is ook te downloaden vanaf de site van de Week. Stuur het rond, print het uit, hang het op! Zo maken we er met ons allen een succesvolle Week van de Klassieken van.

Muze op Maandag: partijcongressen in het oude Rome?

2012-01-23T22:15:00.002+01:00

Rechts op de voorgrond: het senaatsgebouw op het Forum Romanum
(foto: Dives Gallaecia; bron: http://www.flickr.com/photos/divesgallaecia/4577170571)

Dit weekeinde hielden twee gevestigde politieke partijen hun congres. Partijpolitiek in onze zin van het woord, daar deden de oude Romeinen niet aan. Maar verschillende bevolkingsgroepen hadden wel hun eigen belangen. Muze op Maandag mengt zich in de Romeinse politiek.

Vanaf de vijfde eeuw v. Chr. wordt het Romeinse Rijk bestuurd in de vorm van een republiek, met (in vereenvoudigde vorm) een senaat, een volksvergadering en diverse bestuurlijke ambten. De volksvergadering beslist uiteindelijk, maar volgens traditie en gewoonte komen deze voorstellen pas bij de volksvergadering nadat zij geheel naar het zin zijn van de senaat.

In die senaat zitten de nobiles, de adel, een kleine groep welgestelden waaruit ook de beide consuls (de hoogste bestuursambt van de Romeinse Republiek) worden gekozen. Ook de equites, de ridders, zitten in de senaat. Zij leveren niet of nauwelijks een consul. Staatsman, redenaar en filosoof Cicero (106 - 43 v. Chr.) is misschien wel de beroemdste uitzondering hierop. De volksvergadering staat onder leiding van tien tribuni plebis, de volkstribunen.

Vanaf de tweede eeuw v. Chr. komen er politici (volkstribunen) die voor het realiseren van hun wensen niet de weg die eerst langs de senaat gaat, bewandelen, maar zich rechtsreeks richten tot de volksvergadering. De broers Tiberius en Gaius Gracchus zijn een van de eerste die deze nieuwe politiek bedrijven. Zeer tegen de tradities en gewoonten van het Romeinse bestuur in. Zij worden al gauw populares genoemd. Politici die vinden dat de senaat het belangrijkste bestuursorgaan moet blijven, worden boni of optimates genoemd.

Partijcongressen waren er dus niet in het oude Rome. Het gaat in het politieke landschap van Rome niet om verschillende partijprogramma's maar om verschillende methodes om je doelen te bereiken. Zowel populares als optimates behoren tot de nobiles, de adel.

In de eerste eeuw v. Chr. leidt deze tweestrijd tot een burgeroorlog. Enkele populares, waaronder Caesar, kiezen ervoor om zich diep in de schulden te steken om de gunst van het volk te kopen en zo hun eigen politieke agenda uit te voeren; de tegenstanders, de optimates, weigeren in te zien dat hervormingen noodzakelijk zijn om de uit de hand gelopen situatie weer te kalmeren. Uiteindelijk zijn er een burgeroorlog en een alleenheerser (de latere keizer Augustus) voor nodig om beide partijen weer in het gareel te brengen. Maar dan is de republiek al weer ten einde.

Muze op Dinsdag: poëzie van Horatius

2012-01-17T22:24:00.000+01:00

'Portret' van Horatius door Anton von Werner
Bron: Wikimedia Commons

De Muze van Dinsdag kiest vandaag voor poëzie van de Romeinse dichter Horartius.

Bron van Bandusia, fonkelend als kristal,
heerlijke wijn en een bloemenkrans waardig,
morgen krijg je een bokje
dat door bultige hoorntjes

pril op de kop, tot strijd en liefde is voorbestemd;
vergeefs, immers dit jong van dartele troep
zal jouw ijskoude water
kleuren met bloedrode gloed.

De blakende Hondsster weet op zijn wrede uur
jou niet te raken. Jij deelt het dwalend vee,
stieren moe van het ploegen,
zoete troost van je koelte toe.

Nu ik zing van een eik die zich geworteld heeft
boven de holle rots waaruit jouw waterstroom
kletst en klaterend wegspringt,
word ook jij een beroemde bron.

(Horartius, Oden, 3, 13; vertaling: P. Schrijvers (2003))

Hmmm. Nog steeds mobiel bereik

2012-01-14T22:42:00.000+01:00

Foto: Rev Dan Catt
Bron: http://www.flickr.com/photos/revdancatt/2677628637

Nog nooit heb ik er zo naar uit gekeken geen bereik te hebben op mijn mobiele telefoon als nu.

"Zo. Die is wel heel erg oud. Deze heb ik nog nooit eerder gezien." Aldus de verkoper toen deze mijn huidige mobiele telefoon zag. Ik maak de overstap van een mobiele telefoon met prepaid naar één met abonnement. Daartoe heb ik mij flink verdiept in de wereld van de telecom. Tarieven naspeuren op vergelijkingssites, informatie zoeken over 'normaal' dataverbruik, belminuten en databundels vergelijken, dekkingskaarten bestuderen, informatie en folders halen in verschillende winkels, en de kleine letters van de verschillende aanbieders lezen.

De wereld opent zich verder. Duurder abonnement met een goedkoper toestel hier, afrekenen per seconde daar, dataverbruik afgerekend per 10 kb zus, onbeperkt sms'en zo: het is soms lastig vergelijken. En dan kun je ook nog rekening houden met download- en uploadsnelheid, tarieven buiten de bundel, wel of niet voip en sms-via-internet, verdubbelaars, looptijd van één jaar of twee jaar, en de houdbaarheid van je tegoed. En vergeet vooral de keuze voor je toestel niet.

Dat laatste was in mijn geval niet zo moeilijk, op die andere punten heb ik flink zitten studeren. Inmiddels ben ik er uit. Ik wacht alleen nog op het moment dat het bereik op mijn huidige toestel wegvalt. Want dan is mijn prepaidnummer overgezet naar het abonnement en kan de voorpret plaatsmaken voor het echte werk. Ik kan niet wachten.

De 25 mooiste bibliotheken

2012-01-10T20:10:00.001+01:00

Old Library, St. John's College, Cambridge
(foto: the pale side of insomnia; bron: www.flickr.com/photos/the_pale_side_of_insomnia/3062749051)

Heb je je al eens afgevraagd wat de mooiste bibliotheek is? Flavorwire (Cultural News and Critique) wel. Het zette de 25 mooiste bibliotheken op een rij. Kijk en geniet.

(met dank aan @eburon_delft)

Muze op Maandag: hoog water en droge voeten

2012-01-09T22:15:00.002+01:00

Hegebeintum: met negen meter de hoogste terp van Friesland

Water. Veel water. Hoog water ook, trouwens. Dat hadden we de afgelopen dagen in Noord-Nederland. Het is niet de eerste keer dat Noord-Nederland te maken had met wateroverlast. Meer dan tweeduizend jaar geleden liep het Noorden ook al onder water. Twee keer per dag zelfs. Muze op Maandag begint alvast met hozen en toont een ooggetuige verslag.

Vroege bewoners van Noord-Nederland kunnen meepraten als het om hoog water gaat. Al vanaf de zesde eeuw v. Chr. is het gebied van het huidige Friesland bewoond. Het leefgebied van deze vroege bewoners was een combinatie van een kwelder- en waddenlandschap dat onder directe invloed stond van de getijden. Aanvankelijk woonden zij op hoge oeverwallen, maar toen de zeespiegel ging stijgen, verhoogden zij hun woonplaatsen. Hieruit zijn de terpen (of: wierden) ontstaan: kunstmatig opgeworpen woonheuvels die ruimte boden aan een (groepje) boerderij(en).

In 47 n. Chr. bezocht een Romeinse officier dit terpenlandschap in Noord-Nederland. Hij maakte aantekeningen van wat hij zag en verwerkte deze later in zijn werk Naturalis Historia. Plinius de Oudere is de naam van deze officier. Hieronder een fragment uit dit ooggetuigenverslag van hoog water van bijna tweeduizend jaar geleden:

Ik heb het leven geobserveerd van degenen die het moeten stellen zonder bomen of gewassen en mijn bewondering dwingt mij iets te zeggen over hun levenswijze. In het noorden heb ik bijvoorbeeld de zogenaamde Grote en Kleine Chauken [dit is: een volk ten oosten van de Friezen] gezien. Daar overspoelt de Oceaan in zijn ontzaglijke omvang tweemaal per etmaal met vaste tussenpozen een onafzienbare vlakte, zodat je je afvraagt wat het verborgen, onophoudelijk betwiste gebied nu eigenlijk is, land of zee. Daar woont een armzalig volk op hoge terpen en eigenhandig gebouwde stellages, die hun woningen doen uitsteken boven de hoogst bekende waterstanden. Wanneer de golven het omliggende land overspoelen, lijken de bewoners op zeelieden, maar als het water is geweken zijn het net schipbreukelingen. Dan jagen ze rondom hun hutten op de vissen die met het zeewater proberen te vluchten. Omdat ze geen vee kunnen houden, voeden zij zich - anders dan hun buren - niet met melk; en omdat het struikgewas in de wijde omtrek is weggespoeld, kunnen ze ook geen wild vangen. Uit riet en biezen vlechten zij touw waarvan ze weernetten knopen om te vissen. Ze drogen - meer in de wind dan in de zon - met de hand geschept slijk, en met turf verwarmen ze hun maaltijden en hun door de noordenwind verstijfde ledematen. Ze hebben geen andere drank dan regenwater, dat ze bewaren in kuilen op de voorhof van hun huizen. En deze mensen bestaan het - als ze tegenwoordig door de Romeinen worden overwonnen - te verklaren dat ze hun vrijheid hebben verloren! En zo is het maar net, want dikwijls straft het Noodlot mensen door ze in leven te laten!

(Plinius de Oudere, Naturalis Historia 16.1-4; vertaling J. Lendering (2010))

Meer weten?
- bespreking van de lage landen in de ogen van de Grieken en Romeinen op de website Livius van Jona Lendering

Gevangen in drukwerk

2012-01-06T22:30:00.004+01:00

Drukpers; foto: GmanViz
Bron: http://www.flickr.com/photos/gmanviz/6386655939

Op dit moment ben ik bezig met de opmaak van Convocaat, het programmaboekje dat Nederlands Klassiek Verbond, afdeling Friesland uitgeeft om de leden van onze afdeling te informeren over de lezingen en activiteiten van onze afdeling voor het komend (huidig) seizoen.

Dat is altijd een leuke klus. Ik gebruik hiervoor het bekende pakket InDesign. De tekst een puntje groter, tekstkolommen ten opzichte van elkaar uitlijnen, het logo een (tiende)millimeter naar links, nee, toch weer naar rechts: ik kan mij er prima mee vermaken.

Zoals dat gaat met het opleveren van dit jaarlijkse programmaboekje, is er een deadline. En zoals dat ook gaat, zou je graag net wat extra informatie in je drukwerk op willen nemen dan je op moment van samenstellen beschikbaar hebt. En dan merk je weer eens hoe enorm vast en opgesloten informatie in drukwerk zit tegenover informatie publiceren via Internet. Natuurlijk, ook bij publiceren via Internet heb je deadlines te halen, maar als er na eerste verschijning iets wijzigt of je hebt extra toelichtende informatie beschikbaar, pas je dit even aan en klaar.

Mijn 'drukwerkje' legt daarentegen alles onverbiddelijk vast. Het zou de afdeling weer een extra brief aan de leden van de afdeling kosten, mocht de informatie onvolledig blijken te zijn of er onverhoopt toch iets veranderen. En dan heb ik het nog niet over die ergerlijke typefout, die nu al vanuit een hoekje naar mij zit te loeren ...

Ik beleef veel plezier aan het maken van Convocaat en ik zie reikhalzend uit naar het moment dat ik het boekje voor het eerst echt met mijn handen kan voelen. Maar de flexibiliteit van digitale informatieverspreiding bevalt mij toch beter. Eén troost, het programma van de afdeling Friesland staat (binnenkort) ook op Internet.

Muze op Maandag: koppen op munten

2012-01-02T22:29:00.002+01:00

Romeinse aureus (Augustus) rond de jaartelling
(collectie Fries Museum)

De Euro bestond gisteren tien jaar. Reden voor een feestje? In andere omstandigheden wel, maar nu even niet. Het leek zo mooi, tien jaar geleden: de Euro zou onder meer zorgen voor meer stabiliteit en eenheid in Europa. Deze truc van eenheid haalde men in de Romeinse oudheid ook al uit. Muze op Maandag legt het uit.

Koppen van personen op munten. Nu vinden we dit heel gewoon, maar in de Romeinse oudheid was dit wel anders. Portretten van goden of mythische helden kwamen veel voor op munten uit de begintijd van de geslagen Romeinse munt. Hercules is er zo een op de voorzijde van zilveren denarii vanaf 269 v. Chr., met op de achterzijde de wolvin met Romulus en Remus afgebeeld.

Vanaf het begin van de eerste eeuw v. Chr. vervangen de muntmeesters deze iconografie. Zij sloegen munten met voorstellingen uit hun eigen familiegeschiedenis op de achterzijde, terwijl op de voorzijde nog de godekop bleef staan. Maar ook de goden moesten plaats maken: beroemde voorvaderen uit de geschiedenis eisten hun plek op de munt. Deze portretten werden goed gekozen, meestal omwille van propaganda.

En zo werden de Romeinse munten niet alleen een betaalmiddel, maar ook een middel voor propaganda. Julius Caesar was de eerste die zich bij leven op een munt liet afbeelden. En de keizers na hem hebben dit gebruik gretig overgenomen. De munt die zich verspreidde over het hele Romeinse Rijk, was immers een perfect middel om te communiceren met inwoners in alle gebieden van het uitgestrekte Romeinse Rijk.

De keizers voorzagen de munten van een uitgebreide iconografie. Zij lieten zich daarbij graag van hun beste kant op de munt afgebeeld zien. Draagt de keizer een lauwerkrans, dan is hij de zegevierende generaal; heeft hij een helm, dan is hij de beschermer van het rijk, om maar enkele voorbeelden te noemen. En ook de achterzijde stond bol van betekenis, met de grote daden van de keizer uitgebeeld in werkelijkheid of via personificaties. Munten werden met zorg vormgegeven en daaruit moet wel blijken dat elders in het rijk deze boodschappen goed werden ontvangen.

Pas in de vierde eeuw wordt de taal van de munt eenvoudiger omdat ook 'barbaren' onder wie de munten steeds verder werden verspreid, de munten moeten kunnen interpreteren. De oude goden verdwijnen, symbolen uit het Christendom komen ervoor in de plaats, en de iconografie versimpelt tot vaste formules. De keizer is de Hersteller van de staat en de overwonnen barbaar is de bijfiguur.

Meer weten?
- vijf keer klassiek geld

De beste wensen!

2012-01-01T21:00:00.000+01:00

Foto: Isabelle Grosjean
Bron: Wikimedia Commons

De beste wensen voor het nieuwe jaar!

Typen zonder toeters en bellen

2011-12-30T21:40:00.000+01:00

Klik of tik op de afbeelding voor een vergroting

Dat belooft de tekstverwerker iA Writer die ik onlangs heb gedownload (iPad en Mac). Onderstrepen, voetteksten, lettertypes, regelafstanden, marges, paginanummers, kolommen, tabellen, je zult het niet tegenkomen in deze tekstverwerker. Net zoals er ook geen menubalken met knoppen zijn of rondzwevende vensters naast je document. Je krijgt een wit scherm en een blauw knipperende cursor. That's all.

De gedachte van de makers van iA Writer is, dat door het weglaten van functies, je je veel meer kunt concentreren op dat waar het echt om gaat, namelijk, het typen van teksten. Minder is meer, aldus de bedenkers.

En minder is vooral ook anders. Want iA Writer kent een aantal functies die je niet aantreft op een 'gewone' tekstverwerker. Zodra je typt, krijg je alleen (!) een heel licht grijs 'vel' voor je. De letter is plezierig groot en is verder niet aan te passen in grootte of in een ander lettertype. En dan is er nog 'Focus'. Hiermee is alleen de zin die je typt, donker; de andere tekst is licht grijs. Dit is erg rustig aan de ogen.

iA Writer is ook een echte Apple-applicatie. Het is volledig iOS- en Macproof. Het maakt gebruik van functies uit Apple's nieuwste versie van het besturingssysteem voor de Mac (Lion) en er is iCloudondersteuning: wat je op je iPad typt, zie je direct weer terug op je Mac en andersom, zonder bestanden te hoeven uploaden of downloaden of jezelf toe te mailen. De iPadversie heeft nog extra handigheidjes: zo is ook Dropbox geïntegreerd en voegt iA Writer een extra laag toe bovenop je toetsenbord, met onder andere de meest gebruikte leestekens en (ja!) pijltjestoetsen voor naar links en naar rechts.

Werkt dit concept ook? Mijn eerste indruk is positief. Je kunt gewoon (bijna) niets anders dan typen. Het best geslaagd vind ik de blauwe cursor. Het maakt de cursor los van de tekst. Dit werkt zo goed dat je je afvraagt waarom dit niet eerder is verzonnen. De app voelt heel gestileerd aan. En daar houd ik wel van. Ik moet er wel bij zeggen, dat ik er nog niet zo heel veel mee gewerkt heb.

Houd er wel rekening mee dat de tekstverwerker alleen *.txt kan openen. Ondersteuning van een *.doc of andere bekende bestandsformat is er (op dit moment) niet bij. Opslaan gaat ook in het (logisch, natuurlijk) kale *.txt-formaat.

Meer weten?
- iA Writer is momenteel in de aanbieding.

60 seconden op Internet

2011-12-28T12:16:00.000+01:00

Klik op de afbeelding voor een vergroting

Wat gebeurt er in precies 60 seconden op Internet? Ik plaatste zojuist een van de meer dan 1500 blogberichten die in een minuut worden gepubliceerd. Hier vind je een overzicht van alle activiteiten die in een minuut plaats vinden op het Internet, mooi samengevat in een infographic, die ik in dit bericht op het nieuwsblog nrcnext.nl tegenkwam. Er is ook nog een tweede infographic.

En wat was jouw activiteit de afgelopen 60 seconden?

Muze op Dinsdag: goddelijk vooruit kijken en terugblikken

2011-12-27T22:58:00.001+01:00

Ianus bifrons in het Vaticaans Museum
Bron: Wikimedia Commons

Het eind van het jaar is de ideale tijd om eens terug te blikken op het afgelopen jaar en vooruit te kijken naar het nieuwe jaar. De Muze van Dinsdag besteed aandacht aan degene die dit kunstje als geen ander beheerste: Ianus.

Ianus was echt een Romeinse god. In tegenstelling tot andere goden uit het Romeinse pantheon kende Ianus geen Griekse tegenhanger. De oorsprong van zijn naam is onzeker. Zo probeerde Cicero (en ook andere) het met ire, het Latijnse werkwoord voor 'gaan'. Van oorsprong was Ianus een zonnegod.

Ianus was de god van de doorgangen, zowel openbaar als privé. Zo betekent ianua 'poort' en is een ianitor een 'portier'. In de iconografie wordt Ianus afgebeeld met twee gezichten (Ianus bifrons), een sleutel en een staf. Deze staf (of roede) (virga) gebruikten poortwachters om hen die geen toegang hadden, weg te jagen; de twee gezichten stelden Ianus in staat zowel het interieur als het exterieur van een huis te bewaken.

Als god van de doorgangen werd hij al gauw in verband gebracht met vertrek aan terugkomst. En zo is de stap klein naar Ianus, de god die vooruit en achteruit kijkt. Oud en Nieuw en Nieuwjaar waren hem wel toevertrouwd. Maar Ianus was meer dan de god van het vooruit en achteruit. Hij was ook de god van het begin, de god die alles in gang brengt, ook ondernemingen van de mensen. En hier komt de oorsprong van Ianus als zonnengod om de hoek kijken. Ianus was de god van de goden (Ianus Pater). Als vader van de goden stond hij zelfs boven oppergod Jupiter. Hij werd vereerd op elke eerste dag van de maand en had dus zijn eigen maand, die Maart zou verdringen als de eerste maand van het jaar.

De cultus voor Ianus is ingesteld door Romulus (de eerste koning van Rome) of door Numa Pompilius (Romes tweede koning). Op het Forum Boarium stond zijn tempel. Het kende een poort, die open stond in tijden van oorlog en gesloten werd als de vrede was teruggekeerd. Slechts enkele keren waren de poorten gesloten, waaronder drie keer ten tijde van keizer Augustus.

Plezierige kerstdagen

2011-12-24T20:35:00.001+01:00

Foto: Leo Reynolds
Bron: http://www.flickr.com/photos/lwr/5258742304

Heel plezierige kerstdagen toegewenst!

Grote Ken-Je-Klassiekenquiz voor gymnasiasten 2012

2011-12-23T09:57:00.004+01:00

De Grote Ken-Je-Klassiekenquiz 2012 is gestart! Met het verzenden van ruim driehonderd uitnodigingen aan gymnasia en gymnasiumafdelingen in heel Nederland is gistermiddag de aftrap verricht voor een nieuw editie van de Grote Ken-Je-Klassiekenquiz.

Het Allard Pierson Museum (Amsterdam), Museum het Valkhof (Nijmegen), het Rijksmuseum van Oudheden (Leiden) en Tresoar (Leeuwarden) dagen alle vierde en vijfde klas gymnasiasten uit in schoolteams hun kennis over de meest uiteenlopende onderwerpen over de Klassieke Wereld te testen.

De quiz wordt gespeeld over drie ronden: een scholenquiz op school om team(s) van de scholen samen te stellen, een regionale voorronde op 17 maart (Museum Het Valkhof en Tresoar) en 18 maart (Allard Pierson Museum), en de finale (Strijd der Titanen) op 20 april in het Rijksmuseum van Oudheden. Dan weten we welke school zijn klassieken het best kent. En tegelijk met de regionale voorronde in Tresoar (17 maart) spelen we ook de Grote Ken-Je-Klassiekentwiz (twitter quiz) op Internet.

Anders dan andere jaren strijden de leerlingen in deze editie in schoolteams tegen andere scholen met als inzet de Grote Ken-Je-Klassiekenquiz-wisselbokaal. Tegelijk met deze verandering krijgen ook de opzet en de vragen uit regionale voorrondes en de finale een flinke opfrisbeurt. Nieuw is ook dat we de finale spelen in de tweede helft middag en vroege avond, maar wel zo dat alle deelnemers weer op tijd thuis kunnen komen.

De organisatie van de quiz is een prachtige klus. We organiseren de quiz in het kader van de Week van de Klassieken (18 tot en met 27 april 2012). De coördinatie van de quiz ligt bij Tresoar. Heeft jouw school geen brief ontvangen of wil je meer informatie, neem dan contact op met info@tresoar.nl onder vermelding van de Grote Ken-Je-Klassiekenquiz, en we sturen een uitnodigingsbrief met alle informatie toe.

Allemaal meedoen!

Meer weten?
- verslag van de regionale voorronde in Tresoar 2011
- verslag van de finale 2011

Muze op Dinsdag: dictators van Rome

2011-12-20T14:22:00.001+01:00

Lucius Cornelius Sulla (138 - 78 v. Chr.)
Bron: Wikimedia Commons

Dictators: Noord Korea weet er alles van. Het Romeinse Rijk heeft ook een aantal dictators gekend. De Muze van Dinsdag zet een paar van deze alleenheersers van Rome op een rij.

Het vroege Romeinse Rijk was een koninkrijk. De zevende en laatste koning was Tarquinius Superbus ('De Trotse'). Ca. 506 v. Chr. werd hij verdreven, waarna het Romeinse Rijk een republiek werd. Niet langer werd het Rijk bestuurd door een koning voor het leven, maar door twee consuls die voor een jaar werden gekozen. Vanaf dat moment was Rome bijzonder allergisch voor de titel rex ('koning').

Deze staatsvorm (republiek) gaat lang goed, totdat het Romeinse Rijk in macht en omvang uit de kluiten begint te groeien. In de eerste eeuw v. Chr. begint het dan echt te rommelen. Er komt een burgeroorlog waarbij Sulla aan het langste eind trekt. In 82 v. Chr. benoemt hij zichzelf tot levenslang dictator. Opmerkelijk genoeg legde hij in 79 v. Chr. zijn functie neer en een jaar later stierf hij.

De volgende alleenheerser in de rij is Julius Caesar. Hij komt zo ongeveer 35 jaar na Sulla als winnaar uit de bus in de burgeroorlog tegen Pompeius de Grote. Waar Sulla vooral de belangen van de aristocratie behartigde, vertegenwoordigde Julius Caesar meer het gewone volk, maar stel je daar niet al te veel van voor. In 45 v. Chr. wordt hij tot dictator voor het leven benoemd, maar een jaar later is het al weer gedaan. Op de Iden van maart (15 maart) 44 v. Chr. wordt Caesar vermoord door Brutus en Cassius.

Na een paar jaren van grote politieke instabiliteit met burgeroorlog grijpt Octavianus in 31 v. Chr. de macht. Het blijft nog onrustig maar in 27 v. Chr. ontvangt Octavianus van de senaat de titel Augustus ('De Verhevene'). Omdat na de koningentijd rex een beladen begrip was, doet Augustus het voorkomen alsof de oude partijen (senaat, consuls) uit de republiek nog steeds de macht in handen hebben, wat natuurlijk niet meer het geval is. Deze periode gaat de geschiedenis in als het principaat.

Met de introductie van de keizers in Rome komt (een vorm van) de republiek niet meer terug in het Romeinse Rijk. Er zijn goede keizers en minder goede, en heel erg slechte. Van 284 n. Chr. voert keizer Diocletianus (keizer 284 - 305) een staatshervorming door waarbij hij definitief een streep haalt door de façade van de republiek (principaat). Het dominaat breekt aan. Deze bestuursvorm zal blijven tot de ondergang van het West-Romeinse Rijk in 476 door 'schurk van Rome' Odoaker.

Alexander de Grote twittert weer!

2011-12-16T11:09:00.000+01:00

Onverrichterzake keerden de goden terug naar de Olympos waar Hera nog steeds vast zat. Wat te doen? Hoe konden ze de boze Hephaistos paaien?
— Alexander de Grote (@Alexander_Grote) December 16, 2011

Alexander de Grote is weer terug. Om precies te zijn, niet Alexander zelf (zelfs in de wereld van enen en nullen was Alexander de Grote een kort maar intensief en heldhaftig leven gegund), maar zijn assistent. Via de twitteraccount en facebookpagina van Alexander praat zijn assistent ons nu bij over (klassieke) mythologie.

En zo kon ik meteen de nieuwe embed-functie van Twitter uitproberen (met dank aan @emijnsbergen met zijn informatieve blog Mijns Inziens). Dat gaat heel makkelijk. Je selecteert de tweet die je wilt embedden, je klikt rechtsboven in de tweet op 'open' en vervolgens op 'details' in de datumregel. In het venster dat nu verschijnt, klik je op 'embed this tweet' (ook in de datumregel), en daar staat de code voor je klaar. Je kunt zelfs de uitlijning van je embedded tweet kiezen. Selecteren, kopiëren, plakken, en klaar.

Alexander's assistent wordt met het twitteren geholpen door het Allard Pierson Museum. Ga hem volgen!

Duizelingwekkende downloadcijfers

2011-12-14T10:24:00.001+01:00

Foto: GlenBledsoe
Bron: http://www.flickr.com/photos/glenbledsoe/5540953795

Duizelingwekkende cijfers van het front van Apple over de App Store (iDevices) en de Mac App Store (Mac's). Lees maar even mee met het persbericht van Apple:

In de App Store ...
- ... zijn meer dan 500.000 apps beschikbaar ...
- ... die meer dan 18 miljard keer zijn gedownload ...
- ... met een tempo van 1 miljard downloads per maand.

Uit de Mac App Store ...
- ... zijn meer dan 100 miljoen downloads ...
- ... in minder dan een jaar tijd ...
- ... uit duizenden apps.

In de woorden van Phil Schiller (senior vice president Worldwide Marketing van Apple):

In just three years the App Store changed how people get mobile apps, and now the Mac App Store is changing the traditional PC software industry. With more than 100 million downloads in less than a year, the Mac App Store is the largest and fastest growing PC software store in the world.

Bedenk bij deze cijfers dat toen Apple in 2007 de iPhone introduceerde, de hele App Store nog niet bestond. Met die eerste iPhone kun je bellen, muziek luisteren op de ingebouwde iPod, Internetten, en wat zakelijke apps raadplegen (zeg maar, een aantal van die apps die Apple standaard bij iOS meelevert). De App Store was een jaar later geopend, om meer toestellen te verkopen. En bedenk ook dat we het begin dit jaar nog hadden over de tien miljardste download uit de App Store sinds de oprichting ervan.

Bij zulke cijfers sta ik graag even stil.

Muze op Maandag: het echte drama van Ajax

2011-12-12T21:53:00.002+01:00

Ajax en Achilles spelen een soort damspel
(foto: Sebastià Giralt; bron: http://www.flickr.com/photos/sebastiagiralt/6286993277)

Er is geen ontkomen aan. Al weken niet. Het drama Ajax. Wie denkt dat dit het eerste drama is rond Ajax, heeft het mis. Jaren en jaren geleden ging het ook al eens mis met Ajax. En goed mis ook. Daar is dit drama nog een lachertje bij. Muze op Maandag zet een een-tweetje op.

Ajax? Ja, dat weet ik. Dat is iemand van vroeger. Iets met de Griekse geschiedenis? Nee? Maar wel van lang geleden? Ja, toch? Oh, mythologie. Ook goed. Dan was 'ie vast heel goed. Links- of rechtsbenig?

De Klassiek-Griekse naam voor Ajax is Aias. In de oudheid waren er twee 'Aianten': Ajax Een en Ajax Twee. Ajax Een is het meest bekend. Maar eerst de Tweede. Deze Ajax ('de Kleine') was de zoon van Oïleus. Hij nam namens de inwoners van Locris deel aan de Trojaanse Oorlog. Hij stond bekend om zijn hardlopen (alleen de Griekse held Achilles liep sneller). Hij had ook een onaangenaam karakter. Nadat Ajax met de hulp van zeegod Poseidon veilig op een rots was geland na schipbreuk op de terugweg van Troje naar Locris, schepte Ajax op dat hij zonder goddelijke hulp de schipbreuk had weten te overleven. Poseidon accepteerde dit niet, en spleet de rots waarop Ajax stond waarna hij alsnog verdronk.

Kon 'ie zeker niet zwemmen, die gast. Leve Ajax Een! Ajax Een!

Ajax Een ('de Grote') was de zoon van Telamon, koning van Salamis, en Periboea (of: Eriboea). Ajax was een neef van niemand minder dan Achilles. Hij was na Achilles de grote held bij de Grieken in de strijd tegen de Trojanen. Hij leidde met zijn halfbroer twaalf schepen naar Troje. Zijn karakteristieke wapen was een schild uit zevenvoudig ossenhuid. Ajax streed tegen de Trojaanse leider Hector maar het duel bleef onbeslist vanwege invallende duisternis. Ook leidde hij de aanvallen van de Grieken of dekte hij juist de terugtocht. Toen Achilles gestorven was, maakte hij aanspraak op diens wapenuitrusting, maar de Griekse adel wees de wapenuitrusting toe aan de listige Odysseus. Daarop stortte hij zich op zijn zwaard.

Dichters ná Homerus voegen nog een laag toe aan de zelfmoord van Ajax. Uit woede dat niet hij, maar Odysseus de wapenuitrusting toegewezen heeft gekregen, beraamt Ajax een moordaanslag op onder andere diezelfde Odysseus. De Griekse godin Athena maakt Ajax echter waanzinnig waardoor hij Grieks vee in plaats van Griekse adel doodt. Als Ajax eenmaal weer bij zinnen komt, brengt hij zichzelf om uit verbittering en schaamte. De Grieken twisten over het feit of hij nu wel begraven moet worden, en het is Odysseus die de twist wint en hem uiteindelijk een begrafenis gunt. En zo eindigt de tragedie Ajax van de Griekse tragediedichter Sophocles.

O. Maar, ... ehm. Ja. Dus ... OK. Nee, nu begrijp ik het allemaal. Heracles kampioen, Heracles kampioen, Heracles kampioen. Dat was toch ook een uit die Griekse mythologie? Geen sneu verhaal bij hem, toch?

Week van de Klassieken 2012: eerste aankondiging

2011-12-09T15:06:00.002+01:00

Mythologie. Dat is het thema van de Week van de Klassieken 2012. Van 17 tot en met 27 april 2012 is er in het hele land ruime aandacht voor klassieke zaken, met tentoonstelling(en), lezingen, activiteiten, pubquiz en natuurlijk de Grote Ken-Je-Klassiekenquiz voor gymnasiumleerlingen.

Het wordt al weer de vijfde editie van de Week van de Klassieken. De Week is begonnen in 2008. In de jaren daarna is de Week gegroeid, en ik kan (denk ik, vind ik) nu wel zeggen dat de Week zijn vaste plek op de kalender heeft gevonden, zo de tweede helft van april.

De Week van de Klassieken 2012 wordt georganiseerd door Allard Pierson Museum, Museum Het Valkhof, Nederlands Klassiek Verbond, Rijksmuseum van Oudheden, en Tresoar. Wil je aanhaken bij de Week en ook een activiteit organiseren met betrekking tot de klassieke oudheid in de periode van de Week, dan kan dat. Graag zelfs. Over het hoe en wat komt binnenkort meer.

De Week van de Klassieken, van 17 tot en met 27 april 2012. Meer informatie volgt. Ook op deze plek.

Muze op Dinsdag: gelauwerde vertalers

2011-12-06T22:26:00.000+01:00

2011 was een goed jaar voor klassieke vertalers en vertalingen. Twee vertalers van werken uit (hoofdzakelijk) de klassieke oudheid vielen in de prijzen. De Muze van Dinsdag blikt terug.

Zo werd vorige week bekend dat aan Vincent Hunink een van de drie vertaalprijzen van het Nederlandse Letterenfonds is toegekend, voor vertaler als cultureel bemiddelaar. Vincent Hunink is onderzoeker aan de Radboud Universiteit Nijmegen en is daarnaast actief als vertaler met dit jaar onder vertalingen van het werk van Augustinus, Velleius Paterculus of Het Orakel Boek.

Uit het juryrapport:

De jury was onder de indruk van de wijze waarop hij (Hunink) daarbij vasthoudt aan zijn motto oud maar nieuw. Hunink durft bijvoorbeeld als vertaler van Tacitus’ Historiën radicaal te kiezen voor een beknoptheid die dicht bij Tacitus’ Latijn blijft, terwijl zijn woordkeuze verfrissend hedendaags is. Bovendien voorziet hij zijn vertalingen van voortreffelijke annotaties en inleidingen.

Een fragment uit de het in het juryrapport genoemde Historiën van Tacitus. Julius Civilis, de leider van de Bataven in de Bataafse Opstand, jut de Bataven op in opstand te komen tegen de Romeinen:

Civilis roept de stamleiders en felsten van het volk bijeen in een heilig woud, zogenaamd voor een feestmaal. Zodra hij ziet dat ze door nacht en vreugde verhit zijn,begint hij over roem en glorie van hun volk, somt alle onrecht en afpersingen en andere slavernijellende op. Dit is toch geen bondgenootschap meer als vroeger! Behandeld als slaven! Wanneer komt er een een bevoegde gouverneur, hoe bezwaarlijk en arrogant zijn gevolg ook is? Nee, ze worden overgelaten aan prefecten en centurio's, en als die door buit en bloed zijn verzadigd worden ze afgelost. Dan zoekt men weer nieuwe zakken om leeg te schudden, en allerhande excuses voor plundering. Nu staat er een lichting voor de deur die kinderen van ouders scheidt, broers van broers, misschien wel voorgoed. Maar nog nooit heeft Rome er zo beroerd voor gestaan! En in het winterkamp heb je louter buit en oude mannen. Ze hoeven de ogen maar op te slaan zonder schrik voor legioenen die er alleen in naam waren. Zelf hebben ze toch sterk voetvolk en ruiters? En de Germanen, hun bloedverwanten? En de Gallische provincies die precies hetzelfde willen? Ja, zo'n oorlog komt zelfs Rome niet slecht uit. Wordt het geen onverdeeld succes, dan was het 'allemaal voor Vespasianus'. En bij zege komt er geen verantwoording.

(Tacitus, Historiën, 4, 14; vertaling: V. Hunink (2010))

Eind 2010 werd bekend gemaakt dat Piet Schrijvers is bekroond met de Martinus Nijhoff Prijs 2011. De Martinus Nijhoff Prijs is de belangrijkste onderscheiding voor Nederlandse vertalers. Piet Schrijvers is emeritus hoogleraar Latijnse taal- en letterkunde aan de Universiteit Leiden. Schrijvers vertaalde onder andere het volledige werk van Horatius (2003), het leerdicht van Lucretius (2008) en Georgica (2004) en Aeneïs (1996 en 2011) van Vergilius. Deze laatste is onlangs in een prachtige tweetalige uitgave verschenen.

Uit het juryrapport:

Zijn werk getuigt van de bereidheid om ten behoeve van de hedendaagse Nederlandstalige lezer de teksten toegankelijker te maken, maar tegelijkertijd zoekt hij naar oplossingen waarbij de schoonheid van de oorspronkelijke tekst voor de lezer niet verloren gaat. Met zijn vertalingen heeft Schrijvers op zeer bewonderenswaardige wijze de klassieke literatuur, in het bijzonder de dichtkunst, onder de aandacht gebracht van een groot publiek.

Een fragment uit de pas verschenen vertaling van Vergilius' Aeneïs. Aeneas ziet tijdens zijn bezoek aan de onderwereld zijn geliefde, Dido (koningin van Carthago), die na het vertrek van Aeneas zelfmoord heeft gepleegd, en spreekt haar toe:

'Arme Dido, is het toch waar wat ik heb vernomen:
Heb je jezelf gedood, met het zwaard je leven beëindigd?
Ben ik de oorzaak geweest van je dood? Ik zweer bij de sterren en
goden, bij iedere vorm van trouw die bestaat in de Orcus,
tegen mijn wil, vorstin, heb ik jouw kusten verlaten.
Maar bevelen van goden, die mij nu door het rijk van de schimmen
dwingen te gaan, door het duister en een ver verlaten omgeving,
hebben ook toen mij voortgedreven. Ik kon niet geloven
dat mijn vertrek zo'n hevige pijn aan jou zou bezorgen.
Loop nu niet weg, onttrek je niet aan mijn ogen! Voor wie
vlucht je? Dit is het laatste gesprek dat het lot ons zal gunnen.'
Met deze woorden probeerde Aeneas haar woedende hart en
grimmige blik te vermurwen en tranen aan haar te ontlokken.
Zij keek niet op maar hield haar ogen strak naar de grond en
toonde geen enkel gevoel toen hij het gesprek was begonnen,
neen, zij stond daar, bikkelhard, als een steen, een blok marmer.
Eindelijk rukte zij zich van hem los en vluchtte vijandig
naar het beschaduwde woud waar haar eerste levensgezel,
Sychaeus, haar troost en haar droeve gevoelens verzacht met zijn liefde.
Aeneas, geschokt door het harde lot, volgt haar met betraande
ogen en wordt van deernis vervuld als zij zich verwijdert.

(Vergilius, Aeneïs, 6, 456 - 476; vertaling: P. Schrijvers (2011))

Treinen met de iPad

2011-11-29T21:57:00.003+01:00

Foto: infomatique
Bron: http://www.flickr.com/photos/infomatique/5907923005

- Heel handig, zo'n iPad. Het maakt de reis veel aangenamer.

Hé? iPad? Ik spits mijn oren. We zitten in de trein op weg naar Utrecht voor het afdelingenoverleg van het Nederlands Klassiek Verbond aldaar. Het is druk in de trein en we naderen station Amersfoort. Een groep dertigers staat al in het gangpad te wachten als een van hen een gesprekje begint met een oudere mevrouw die voor mij zit.

- Ik doe er spelletjes op. Mijn kleinzoon gaat er nog e-books opzetten. Ik ben verslaafd aan de Kolonisten van Catan. Ik kan het niet laten zien, er is geen Internet in de trein.
- En kunt u er ook op typen?
- Ja, dat gaat prima. Dan verschijnt er een toetsenbord. Het is wel duur. Dit hoesje is al vijftig euro. Maar dat komt door al die magneetjes. Wel jammer dat er geen Internet is.
- Mooi, hoor. Dat zouden wij ook moeten hebben, terwijl wij dit soort gadgets altijd wel als eerste hebben.

De trein rijdt Amersfoort binnen en zij nemen afscheid van elkaar. Zodra wij Amersfoort uitrijden, stap ik op de mevrouw af. Ik vertel dat er wel Internet in de trein beschikbaar is en ik leg uit hoe je dit kunt instellen. 'Heel mooi, dan heb ik nog voor de laatste twintig minuten Internet', en direct opent de mevrouw de app om haar mail te lezen. Ik wil mij juist omdraaien naar mijn eigen plaats of ik krijg de vraag of ik weet hoe je een spel van Wordfeud kunt beëindigen. Dat vraagt ze dan net aan de verkeerde, maar samen ontdekken we dat je pas een spel kunt beëindigen als je zelf aan de beurt bent. Ik krijg nog een bedankje en ik neem weer plaats in mijn eigen stoel.

Prachtig, reizen met de trein.

Tip voor onderin die zak

2011-11-29T11:17:00.000+01:00

Ben je nog op zoek naar een mooi cadeau voor Pakjesavond? Ik weet er wel een:

Vergilius, Aeneas; uitgegeven, vertaald, ingeleid en van aantekeningen voorzien door Piet Schrijvers, Historische Uitgeverij 2011

Onlangs is een nieuwe vertaling van Vergilius' meesterwerk Aeneïs verschenen. De vertaling luistert naar de titel Aeneas en is van de hand van Piet Schrijvers. In 1996 vertaalde Schrijvers de Aeneïs al, maar voor deze nieuwe uitgave heeft Schrijvers zijn vertaling uit 1996 geheel herzien.

Het is een mooie uitgave geworden. Behalve de Nederlandse vertaling is ook de Latijnse tekst afgedrukt. Aeneas komt hiermee in hetzelfde rijtje van eerdere vertalingen van Schrijvers in deze tweetalige uitgave, namelijk Horartius, Verzamelde Gedichten (2003) en Lucretius, De natuur van de dingen (2008). Daarnaast vertaalde Schrijvers ook Vergilius' Georgica (Landleven (2004)). Eerder dit jaar won Schrijvers (emeritus hoogleraar Latijnse taal- en letterkunde) de Martinus Nijhoff Prijs. De vormgeving en de boekverzorging met stofomslag zijn uitstekend voor elkaar.

Boekgegevens

Vergilius, Aeneas; uitgegeven, vertaald, ingeleid en van aantekeningen voorzien door Piet Schrijvers

Historische Uitgeverij 2011

ISBN 978 90 6554 2427

680 blz., EUR 49,95

Meer weten?
- goede recensie van Piet Gerbrandy in de Volkskrant (laat je niet misleiden door de titel)

Muze op Maandag: Horatius

2011-11-28T21:55:00.000+01:00

'Portret' van Horatius door Anton von Werner
Bron: Wikimedia Commons

Gisteren was het de sterfdag van een groot Romeins dichter, een van de grootste van allemaal: Quintus Flaccus Horatius. Muze op Maandag staat stil bij deze dichter via zijn beroemdste versregel.

Nagenoeg iedereen is bekend met het werk van Horatius. Dat wil zeggen, met twee beroemde woorden die de dichter 23 v. Chr. heeft gepubliceerd, en waarschijnlijk wel de hele regel.

Horatius, geboren op 8 december 65 v. Chr. in Venusia, het uiterste zuiden van Italië, als zoon van een belastingambtenaar. In Rome en daarna in Athene kreeg Horatius zijn opleiding. Tijdens de burgeroorlog koos Horatius partij voor de uiteindelijk verliezende factie. Eind jaren veertig schreef Horartius zijn eerste poëzie en twee jaar later maakte hij kennis met weldoener en politiek adviseur Maecenas die hem een villa in Sabinum, zo veertig kilometer onder Rome, gaf. Daar leefde Horatius een groot deel van het jaar waar hij zich wijdde aan het schrijven van poëzie. Op 27 november 8 v. Chr. sterft Horatius.

Horatius was niet de dichter van het heldenepos zoals zijn tijdgenoot Vergilius. Horatius was de dichter die het toch vooral Griekse genre lyrische poëzie introduceerde in de Latijnse taal en literatuur met zijn vier boeken met Oden. Daarnaast schreef Horatius Satiren en Epoden (spotdichten), Brieven (waaronder de de Ars Poetica, een leerbrief in versvorm), en de Carmen Saeculare (de officiële hymne voor het eeuwfeest dat keizer Augustus had georganiseerd om de nieuwe tijd in te luiden).

Dan die ene versregel:

Vraag niet (weten is slecht) naar de termijn goddelijk vastgesteld
voor mij én ook voor jou, Leuconoë, laat je niet in met al die
Babylonische wichelarij. Beter is toch wat er ook komt te dragen!
Hetzij Jupiter méér winters verleent of déze nu geeft als laatste,
die de Tuscische zee tegen een wal van puimstenen rotsen afzwakt,
wijs zou je zijn als je de wijn filtert en lange illusies
snoeit met kortheid van duur. Terwijl ik dit zeg, is de jaloerse tijd
weggevlucht: pluk de dag en vertrouw nimmer op die van morgen.

Inderdaad: carpe diem.

(Horartius, Oden, 1, 11; vertaling: P. Schrijvers (2003))

Meer weten?
- uitgebreid aandacht voor Horatius

Muze op Maandag: perspolitie in de oudheid?

2011-11-21T22:19:00.004+01:00

Ovidius (foto: Tresoar)

Afgelopen week maakten we kennis met een nieuw soort politie: perspolitie. Censuur, dus. In de oudheid hadden ze ook iets met censuur. Muze op Maandag spreekt vrij over dit onderwerp.

In de oudheid kende men censuur. Deze censuur was niet geregeld via een reguliere staatsinstelling. Censuur werd toegepast tegen de auteurs via verbod, verbanning of terechtstelling dan wel tegen de geschriften via vernietiging of verwijdering uit bibliotheken.

De Griekse oudheid heeft een reputatie van tolerantie, hoewel dit niet betekent dat alles maar mocht. De veroordeling van Socrates (niet aanbidden van de goden, introduceren van nieuwe goden en opruien van de jeugd) in 399 v. Chr. is misschien wel het bekendste voorbeeld. In de Hellenistische periode is deze tolerantie al een stuk minder: in extreme gevallen volgt op kritische geluiden tegen deze vorsten de dood.

Uit de Romeinse oudheid weten we dat geschriften in brand worden gestoken of in beslag worden genomen, en er vinden uitwijzingen plaats van filosofen of astrologen. In de beginjaren van de keizertijd (eerste eeuw n. Chr.) past men de censuur strikter toe. Ben je aanhanger van de republiek, dan kun je dit maar beter voor je houden, op gevaar van boekverbod of -vernietiging, en zelfs verbanning en terechtstelling. Vanaf de tweede eeuw n. Chr. wordt men toleranter, behalve als het op godsdienstige geschriften aankomt.

Het beroemdste voorbeeld van censuur uit de Romeinse oudheid is wel de verbanning van de mateloos populaire Romeinse dichter Ovidius (43 v. Chr. - 17/ 18 n. Chr.). In de herfst van 8 n. Chr. krijgt Ovidius te horen dat hij zijn spullen kan pakken voor een enkele reis naar Tomi (het huidige Constantza aan de kust van de Zwarte Zee). In de ogen van Ovidius zo'n beetje het einde van de beschaafde wereld. Reden voor de verbanning is niet helemaal bekend. Zijn lichtzinnige werk Regels voor de liefde (Ars Amatoria) is bij keizer Augustus in het verkeerde keelgat geschoten: Augustus stond juist een Rome volgens gedegen Romeinse waarden voor ogen. Ook zou Ovidius iets hebben gezien wat hij niet had mogen zien of zou hij het zelfs hebben aangepapt met Julia, Augustus' kleindochter, die eveneens werd verbannen.

In ieder geval, al tijdens zijn reis naar Tomi begon Ovidius gedichten te schrijven en naar Rome te sturen in de hoop op een terugkeer, of anders wel om dichterbij Rome zijn dagen te mogen doorbrengen. Zij zijn overgeleverd onder de naam Sombere gedichten (Tristria) en Brieven van de Zwarte Zee (Epistulae ex Ponto). Tevergeefs. In 17 of 18 n. Chr. overlijdt Ovidius in Tomi. Hieronder een fragment uit zo'n somber gedicht:

Het leed van vader (dat is: Ovidius) slaat terug op ons, zijn kinderen (dat is: Ovidius' werk):
Hij werd verjaagd, ons treft hetzelfde lot.
Misschien toont Caesar (dat is: Augustus) zich voor ons én hem ooit milder
Als hij zich overreden laat, tot slot.
Goden! - maar nee, ik moet geen pantheon aanbidden:
Caesar! verhoor mijn wens, o grootste god!

Intussen zoek ik, nu het staatsbestand (dat is: openbare bibliotheek) mij uitsluit,
Mijn toevluchtsoord in een privé-domein.
En moge ook mijn vers, beschaamd door die verguizing,
Bij u, publiek, in goede handen zijn!

(Ovidius, Sombere gedichten, 3.1, 73-83; vertaling: W. Hogendoorn)

De oude trouwe kaartenbak

2011-11-18T10:10:00.002+01:00

Foto: Leo Reynolds
Bron: http://www.flickr.com/photos/lwr/4092135191

Kaartenbak. Die term heb ik al een poos niet meer gehoord in de boekerij van de Buma Bibliotheek. Gisteren kwam de kaartenbak toch weer langs. De kaartenbak van de Buma Bibliotheek heeft nog lang in het studiezaal naast de boekerij gestaan, en het is een paar keer voorgekomen dat ik een probleem rond een titelbeschrijving in onze catalogus met de kaarten uit de laden heb opgelost. Sinds de laatste verbouwing is ook deze kaartenbak definitief verhuisd.

Hoe zat dat gisteren? Er kwamen twee bezoekers in de bibliotheek, op zoek naar informatie voor een werkstuk. In de catalogus vind ik een boek dat wellicht interessant is voor het werkstuk. De bezoekers hebben geen pas bij zich en willen een andere dag terugkomen om het boek aan te vragen en in te zien. Dan volgt dit gesprek:

- Zal ik je laten zien hoe je het boek kunt terugvinden in de catalogus?
- In de catalogus?
- Tresoar heeft 650.000 boeken. Deze staan in de catalogus. Om boeken terug te vinden kun je zoeken in de catalogus.
- O. Dus een catalogus is een soort kaartenbak.

Die zag ik niet aankomen.

Beter van niet

2011-11-17T15:59:00.002+01:00

Collage van foto's door Leo Reynolds
Bron: http://www.flickr.com/photos/lwr/4157929528

Aan sommige dingen kun je beter maar niet beginnen. Omdat je op voorhand al een sterk vermoeden hebt dat je het wel eens erg leuk kunt gaan vinden. En dat het je dan gaat bezig houden, veel gaat bezig houden. Meer nog dan goed voor je is. Wordfeud is voor mij zo'n ding.

Wordfeud, je weet wel, scrabbelen op je smartphone of tablet. Het spel is al in veel talen beschikbaar, en wellicht binnenkort ook in het Fries. Er wordt al druk gesproken met de ontwikkelaars van Wordfeud om ook een Fries woordenboek toe te voegen aan het spel. Collega's van mij zijn fanatieke spelers van dit digitale scrabbelen. Niet zo lang gelden, tijdens een excursie met zeven collega's, speelden vier collega's in de trein tegen elkaar. 'Hans, wanneer doe jij mee?', was de vraag. Nee. Niet. Ik doe niet mee. Ik doe het niet.

En het is niet omdat het mij niet leuk lijkt. Integendeel. Ik heb al verschillende keren meegekeken en meegedacht met het aanleggen van woorden, en ik realiseerde mij al snel: dit kon ik wel eens erg leuk gaan vinden. Ik ben geïnteresseerd in taal, ik mag graag over taal lezen of zelf met taal bezig zijn, en taalspelletjes spreken mij wel aan. Kortom, perfecte randvoorwaarden om mij geheel te gaan verliezen in het digitaal leggen van woorden.

Ik heb de app op een gegeven moment gedownload, maar het feit dat je een account moet aanmaken, was nog een laatste (?) drempel het spel ook te gaan spelen. Ik houd vol. Echt. Nog steeds.

Muze op Dinsdag: crisis in het Romeinse Rijk

2011-11-15T11:33:00.001+01:00

Bronzen munt met portret van keizer Diocletianus
(foto: Classical Numismatic Group, Inc.; bron: Wikimedia Commons)

Het is (financiële) crisis in Europa. Komt er een neuro en een zeuro? Krijgen we een Europa van twee snelheden (eurozone en Europese Unie)? Het oude Europa heeft wel eens vaker een crisis meegemaakt. Aan het eind van de derde eeuw n. Chr., bijvoorbeeld. Toen zocht men de oplossing onder andere in staatkundige hervormingen die de voorbode waren van een opsplitsing van het rijk. De Muze van Dinsdag deelt deze hervorming.

Het is tweede helft derde eeuw n. Chr. Het Romeinse Rijk is te groot om goed bestuurd te worden. Delen van het rijk scheiden zich af. Volken van buiten het rijk stormen het juist binnen. In de huidige opzet is het rijk moeilijk te verdedigen. Daarnaast zijn er ook burgeroorlogen, met meer dan vijftig keizers en tegenkeizers in minder dan vijftig jaar. En deze oorlogen kosten geld. Geld dat er niet was in een ongezonde economie. Hervormingen zijn noodzakelijk, niet alleen op het economisch gebied maar op op bestuurlijk gebied.

Keizer Diocletianus (keizer 284 - 305) komt met een pakket maatregelen. Een van deze maatregelen zijn staatskundige hervormingen. Diocletianus benoemt een Augustus voor het oostelijk deel en een voor het westelijk deel van het Romeinse Rijk. Deze Augustus neemt ieder een onderkeizer aan, de Caesar, die het bestuur van een deel van het rijk voor zijn rekening neemt. De Caesaeres zijn de aangewezen opvolgers van de Augusti. Zijn zij eenmaal Augustus, dan kiezen zij weer nieuwe Caesares. Zo ontstaat de tetrarchie, ofwel een 'vierheerserstelstel'. Het rijk wordt niet gesplitst: alle besluiten werden gepresenteerd als afkomstig van alle vier de leiders samen. Het systeem moet een einde maken aan onder andere de vele burgeroorlogen om de troonsopvolging.

Lang heeft deze tetrarchie het niet volgehouden. Op 1 mei 305 kondigen de Augusti Diocletianus en Maximianus hun aftreden aan. Hun Caesares worden de nieuwe Augusti met ieder weer een opvolger. Als in 306 Constantius, de nieuwe Augustus van het westen, komt te overlijden, roepen de troepen van Constantius zijn zoon Constantijn in plaats van de benoemde Caesar uit tot Augustus. Maximianus' zoon Maxentius eist een paar maanden later ook het keizerschap op. Een lange burgeroorlog tussen Constantijn en Maxentius is het gevolg die in 324 in het voordeel van Constantijn wordt beslist.

Constantijn wordt de nieuwe keizer. Hij handhaaft het systeem van het bestuur van het rijk in vier delen en sticht naast Rome een nieuwe hoofdstad: Constantinopel. De eerste tekenen voor een tweedeling van het Romeinse Rijk zijn zichtbaar.

Zingen voor Nicolaus

2011-11-12T21:57:00.000+01:00

Gevelsteen in Deventer (foto: Ronald Deventer)
Bron: http://www.flickr.com/photos/35776264@N08/4159825944

Sinterklaas is weer in het land. Dat ging niet zonder slag of stoot. Het zag er akelig stil uit op Pakjesboot 12, zo zonder de Pieten. Maar gelukkig kwamen de Pieten wel: zij zaten gewoon op een andere boot dan Sinterklaas. En de burgermeester van Dordrecht, en niet die van Averecht, mocht als een van de eerste zijn naam laten noteren in het nieuwe grote boek van Sinterklaas. Ben je er niet zeker van of jouw naam al in het grote boek staat, je kunt je naam achterlaten.

In ieder geval, het is weer de hoogste tijd voor de Sinterklaasliedjes. Ik weet nog hoe tijdens een Sinterklaasviering op het voortgezet onderwijs Sinterklaas onze conrector (een classicus) bij zich riep voor een Klassiek-Griekse versie van Sinterklaas Kapoentje. Snel klaar, alstublieft. Even opzoeken op Internet was er toen nog niet bij. De conrector spoedde zich naar zijn kamer (en zijn Grieks - Nederlands woordenboek daar!), en het is hem gelukt.

Wie liever Flat tempestas per arbores of Sonitus fit ungularum zingt bij schoen of schoorsteen dan de Nederlandse variant, op Internet circuleren verschillende lijstjes. Dit is wel de bekendste. Een Klassiek-Griekse Sinterklaas Kapoentje heb ik echter nog niet gevonden. Zo klinkt het in het Latijn:

Cappo Nicolae
Oro, quiddam iace
Mihi in caligulas
Ago tibi gratias

Wie kent de Klassiek-Griekse?

Meer weten?
- in de herhaling: dit artikel over de oorsprong van Sinterklaas tipte Oudheidpiet hier vorig jaar

Muze op Maandag: vijf keer klassiek geld

2011-11-07T22:08:00.000+01:00

Foto: alex012
Bron: http://www.flickr.com/photos/alex012/4831913431

Grieks geld. Of het gebrek eraan. Daar draait het om deze periode. Griekenland blijft wat dat betreft de gemoederen bezig houden in Europa en de wereld. Muze op Maandag zet vijf klassieke weetjes over klassiek geld op een rij.

De eerste 'westerse' betalers
Het waren de Lydiërs die het systeem van geld introduceerden in de 'westerse' wereld. Dat gebeurde in de zevende eeuw v. Chr. De Lydiërs ontwikkelden een systeem waar een symbool een waarde vertegenwoordigt zoals afgesproken binnen een samenleving. Men gaat nu werken met een systeem van munten met vast gehalte en gewicht. De eerste munten van de Lydiërs waren gemaakt van elektrum, een natuurlijke legering van goed en zilver.

Een handvol
De Grieken noemden hun munten drachmes. Drachme is Klassiek Grieks en betekent letterlijk 'een handvol'. De Romeinen kwamen aanzetten met het woord pecunia voor 'geld'. Het Latijnse woord pecunia is afgeleid van pecus dat 'vee' betekent.

Half geld
Diezelfde Romeinen betaalden probleemloos met halve munten of zelfs in vieren gedeelde munten. Toen met de Romanisering van het Rijnland in de eerste eeuw n. Chr. de handel opbloeide, was er een tekort aan muntgeld waardoor munten in tweeën werden gehakt. Dit was mogelijk omdat het Romeinse geld een intrinsieke waarde had, dat wil zeggen, de metaalsamenstelling en het gewicht bepaalden de waarde van de munt. Geen probleem.

Regels voor je huis
Economie is misschien wel het meest uitgesproken en opgeschreven woord van dit moment. En geheel passend in deze tijd kent het woord zijn oorsprong in, jawel, Griekenland. Economie is een afgeleide van oikonomia: oikos betekent 'huis' en nomos 'gebruik, wet'. Met oikos werd dan het huis, de bijbehorende grond en de bewoners bedoeld.

Geld stinkt niet
Het is misschien wel de beroemdste uitspraak over geld. In het Latijn luidt het: pecunia non olet. De herkomst van deze uitdrukking moet gezocht worden in de Romeinse oudheid, maar de uitdrukking zelf is in deze letterlijke bewoording nooit zo overgeleverd uit die Romeinse oudheid. Hoe zit dit? De Romeinse keizer Vespasianus (keizer van 69 tot 79 n. Chr.) had te maken met een tekort aan geld en zocht naar extra mogelijkheden om geld binnen te halen. Al snel kwam Vespasianus met voorstellen om extra belastingen in te voeren. Een van deze belastingen was de herinvoering van een maatregel van keizer Nero: belasting heffen op urine. Dit was een belasting voor eigenaars van openbare toiletten. Deze toiletten waren ook in gebruik om je eigen pot in te legen. Vespasianus' zoon Titus was het niet helemaal met deze belasting eens:

Zijn zoon Titus, die er bezwaar tegen maakte dat hij zelfs een belasting bedacht had op urinoirs, hield hij een munt onder de neus die uit de eerste betaling afkomstig was met de vraag of hij de lucht smerig vond. Toen Titus daar 'nee' op zei, antwoordde hij: 'Toch komt hij uit het urinoir.'

(Suetonius, De vita Caesarum, Vespasianus 23, 3; vertaling D den Hengst)

De oudheid online

2011-11-06T20:39:00.000+01:00

Er is veel oudheid te vinden op het Internet. Zo is er nieuws, teksten en vertalingen, routeplanners, tijdbalken, en noem maar op. En soms stuit je op interessante en uitgebreide websites over de oudheid waar je het in eerste instantie niet zo snel zo uitgebreid zou verwachten. @annemiekenijdam tipte mij voor zo'n website.

De BBC heeft zich flink uitgeleefd op Internet als het om geschiedenis gaat. En ook de oude geschiedenis komt ruimschoots aan bod, en dan vooral de Romeinse oudheid. Met uitgebreide artikelen van niet de minste geleerden in het veld, met veel foto's, een 3D-rondleiding, leessuggesties en zelfs verschillende online spellen. Ja, er is een accent op Romeinse oudheid in Groot Britannië, maar dan nog is er meer dan genoeg te beleven.

Er is ook aan de kinderen gedacht. Want er is ook een eigen pagina speciaal voor kinderen, bijna net zo uitgebreid als de eerstgenoemde pagina's. Tijdbalken, online spellen, leuke weetjes, downloads, handleidingen voor de leerkrachten: je vindt het er allemaal.

Kijk maar eens rond.

Muze op, eh, dinsdag: antiek asiel

2011-11-01T16:20:00.000+01:00

Resten van de tempel van Poseidon op Kaap Sounion; foto: Ava Babili
Bron: http://www.flickr.com/photos/ava_babili/2417489973

Nederland is deze dagen in de ban van een asielaanvraag. Muze op dinsdag (de Muze van Maandag was gisteren verhinderd) gaat op zoek naar de herkomst van het woord 'asiel'.

Het woord asiel komt via het Frans en het Latijn van het Klassiek-Griekse asulos. Asulos is een samenstelling van het voorvoegsel a- ('niet') en het werkwoord sulaoo ('wegnemen', 'roven', 'wegvoeren van'). Zo kom je op de betekenis van asulos als 'niet te beroven' en daarmee 'onschendbaar', 'vrij van'.

Heiligdommen in de Griekse oudheid boden je een asulon ('vrijplaats'). De godheid van een heiligdom beschermde een ieder die zijn toevlucht zocht tot dat heiligdom. Dat konden zijn slaven, maar ook vreemdelingen of misdadigers. Nam je deze goddelijke bescherming niet in acht, dan haalde je de woede van de godheid op je hals of op die van je familie of je volk. Dus je keek wel uit. Behalve heiligdommen kunnen ook (stad)staten een vrijplaats zijn. Zo weten we dat de stad Megara asiel aanbood aan weggelopen slaven uit Athene en zelfs slaven aanmoedigde dit gedrag te volgen.

Daarnaast is er nog het begrip asulia ('onschendbaarheid' van mens en plaats). Dit begrip is breder dan de context van ons moderne begrip asiel. Het wordt toegepast in de zin van de bovengenoemde vrijplaats, maar ook op de onschendbaarheid in een sportwedstrijd. Van het vroege Rome wordt gezegd dat het zich openstelde als asylum ('vrijplaats', 'asiel'). En via dit Latijnse asylum komen we met een tussenstop in het Franse asile bij asiel.

Meer weten?
- handig boek over de herkomst van Nederlandse woorden uit de Griekse cultuur
- meer etymologie vind je in de etymologiebank

Afscheid van mijn papieren agenda

2011-10-30T22:14:00.003+01:00

Foto: mathias.penke
Bron: http://www.flickr.com/photos/mpenke/5841915778

Sinds ruim een week zijn al mijn afspraken digitaal. Thuis of op het werk: ik vertrouw mijn afspraken toe aan bits en bytes. Hoe dit zo komt? Ik probeer over te stappen op digitale agenda's.

Tot voor kort schreef ik mijn afspraken in mijn organizer (mini-organizer, volgens het voorblad). Deze kleine ringband draag ik sinds 2002 met mij mee. Elke herfst koop ik trouw een nieuw binnenwerk waarvan ik alleen het weekoverzicht overzet in de ringbanden van mijn organizer. Op veel plaatsen zijn wij samen al geweest, de afgelopen jaren.

Maar nu kies ik voor digitaal. De reden voor deze overstap heet iCloud, Apple's cloudservice. Mijn grote bezwaar tegen een digitale agenda was altijd dat je op verschillende iDevices of desktopcomputers steeds je zelfde afspraken opnieuw moest invoeren. En om nu elke dag met een draadje via de Mac de agenda's te gaan synchroniseren op de iDevices, nou nee.

Maar sinds Apple iCloud heeft, houdt Apple al je verschillende agenda's via de cloud voor je synchroon. En heb je geen iDevice bij de hand, dan kun je gewoon via Internet inloggen op je online agenda. Natuurlijk, er zijn al langer diensten voor een online agenda, maar de komst van iCloud en het gemak ervan was net dat laatste zetje tot anders denken over mijn afspraken.

En is het nu helemaal gedaan met mijn mini-organizer? Nee. Ik houd mijn boekje nog een klein poosje bij de hand. Voor de zekerheid. En het vertrouwen. En mijn omdenken. En als ik dan merk dat de papieren weekoverzichten echt helemaal leeg blijven, wellicht koop ik dan geen nieuw binnenwerk meer voor 2012.

Mijn iBiografie van Steve Jobs

2011-10-26T16:05:00.003+02:00

Vanochtend aangeschaft voor mijzelf: de biografie van Steve Jobs. Natuurlijk, direct gedownload als e-boek uit de onlangs in Nederland geopende iBookstore en prominent vooraan neergezet op de virtuele boekenplank van mijn iPad.

Eh, nee. Gewoon, ouderwets in de boekhandel gekocht, onderweg van treinstation naar mijn werk. De nieuwe voorraad was net binnen bij de boekhandel. Sterker nog, mijn exemplaar kwam, na even zoeken in computersystemen ('we hebben nieuwe exemplaren besteld') en na raadplegen van een collega, uit een van de vandaag geleverde kratten met nieuwe aanwinsten. Kratten die opgestapeld stonden en nog uitgepakt moesten worden. Maar ik heb 'm!

Inmiddels ligt de biografie naast mij op mijn bureau. Het boek maakt wel tongen los, want de eerste reactie op mijn aanschaf heb ik ook al: 'Ben jij een fan van Steve Jobs?' 'Nee, maar wel een liefhebber van de spullen van Apple. Ik ben wel erg geïnteresseerd, in de persoon Steve Jobs natuurlijk, maar ook in hoe de productlijn van Apple tot stand is gekomen.' Vandaar.

Het is een kloek boek geworden. Ik ben wel even zoet de komende 678 bladzijden.

Muze op Maandag: I wish to register a complaint

2011-10-24T23:54:00.000+02:00

Wie nu al in de lach schiet, weet waaruit deze tekstregel afkomstig is. En weet misschien ook het verband tussen deze tekstregel en de oudheid. En voor wie het niet direct paraat heeft, Muze op Maandag dient deze week een grap in.

'I wish to register a complaint' is de openingszin van een van de beroemdste grappen uit Groot Brittannië. Het komt uit de sketch van Monty Python The Dead Parrot, of ook wel The Pet Shop genoemd. John Cleese heeft zojuist een papegaai gekocht in de dierenwinkel van Michael Palin, maar de papegaai blijkt dood te zijn. John Cleese is ontevreden over zijn aankoop en gaat terug naar de dierenwinkel. In de handen van Monty Python leidt dit tot een hilarische woordenwisseling.

Klinkt bekend? Dat kan heel goed, want in november 2008 was deze grap groot nieuws. Bijna veertig jaar sinds de eerste vertoning, kwam naar voren dat deze grap een voorloper had die meer dan 1600 jaar geleden op schrift is gesteld in het Oude Griekenland:

Een man gaat naar een slavenhandelaar. Hij klaagt dat de slaaf die hij de dag ervoor gekocht had, dood is. De handelaar antwoordt: 'Echt? Bij alle goeden. Toen hij bij mij was, deed hij dat nooit!

De context van de grap is iets anders, maar de grap zelf is gelijk. Humor kende men in de oudheid ook al. Natuurlijk, er zijn de Griekse en Romeinse komedies, de epigrammen, de Romeinse satire, en noem maar op. Maar uit de oudheid is ook een moppenboek overgeleverd onder de naam Philogelos met moppen als hierboven.

De grap over de dode papegaai hebben de heren van Monty Python na de uitzending op TV nog vaak in diverse live-shows en televisieoptredens opgevoerd. En wel altijd met een papegaai in de hoofdrol.

Zwemmen in de onderwaterwereld van metadata

2011-10-20T12:26:00.000+02:00

Foto: windthoek
Bron: http://www.flickr.com/photos/windthoek/5283196529

Gister was ik een middag lang ondergedompeld in de onderwaterwereld van de metadata. Metadata, de data die informatie geven over de data. En ja, wat zijn die metadata belangrijk. En ja, wat is het interessante materie.

Hoe komt dit zo? Tresoar werkt mee aan het project Ferhalen fan Fryslân. In dit project maakt een groot aantal instellingen uit de Friese culturele erfgoed een repository aan, zeg maar, een grote kaartenbak. In deze kaartenbak plaatsen de deelnemende erfgoedinstellingen hun collecties via hun databases. Op deze verzameling van databases komt een website die deze data presenteert. Zo zoekt en kijkt de bezoeker via één site in collecties van meerdere cultureel-erfgoedinstellingen tegelijk. En door in meerdere collecties tegelijk te zoeken, kan de bezoeker dwarsverbanden leggen, op onverwachte vondsten stuiten, of lekker even grasduinen.

Dit project dat de erfgoedinstellingen nu doen in Friesland, is niet uniek. Er zijn meerdere voorbeelden van repositories. Thuis in Brabant is zo'n voorbeeld: foto's, objecten, kaarten, boeken, allemaal in één grote kaartenbak verzameld en met een website doorzoekbaar. Vooral in de museumwereld kom je dit principe veel tegen. De beroemdste is wel de Europeana, maar ook op provinciaal niveau komen er steeds meer bij.

Het hangt af van de presentatielaag (de website) wat de bezoeker verder met deze informatie uit de repository kan. In Friesland is ervoor gekozen om de data aan te vullen met user generated content: de verhalen uit de projectnaam 'Ferhalen fan Fryslân'. Bezoekers kunnen hun eigen verhalen aan de objecten toevoegen. Ik ben hier erg enthousiast over. Zeker ook voor het onderwijs lijkt mij dit een prachtig middel.

Terug naar gistermiddag. De collecties (en dus databases) die Tresoar (Regionaal Historisch Centrum: archief, museum en bibliotheek) levert aan de repository, zijn divers. En nu wordt het (nog) interessant(er), want hoe krijg je zulke diverse collecties met ieder hun eigen eisen aan de beschrijving ervan goed gepresenteerd in de uiteindelijke website? Dat vraagt om goede afstemming met alle deelnemende partijen en met de techniek.

Het was een mooie middag. Laat mij nog maar even zwemmen tussen de metadata.

Muze op Maandag: Rome's grootste dichter

2011-10-17T23:50:00.001+02:00

De dichter tussen een leesplank en een boekenkist met papyrusrollen
(afbeelding uit een vijfde-eeuws manuscript Vergilius Vaticanus)

Afgelopen zaterdag was het de geboortedag van de grootste dichter die de Romeinse oudheid heeft voortgebracht: Publius Vergilius Maro. Muze op Maandag verdiept zich in het leven van deze epische dichter.

Een popsterrenstatus: dat genoot Vergilius tijdens zijn leven. Een populariteit waar Vergilius, verlegen, maar moeilijk mee om kon gaan. En populair zou Vergilius blijven, tot op de dag van vandaag. Het werk van Vergilius kent een enorme receptie door de eeuwen heen tot aan onze tijd. Een populariteit die nu al meer dan tweeduizend jaar voortduurt.

Vergilius werd geboren op 15 oktober 70 v. Chr. in het Noord-Italiaanse Andes, een dorpje nabij Mantua. Zijn vader was landbouwer en grondbezitter. Vergilius ging naar school in Milaan en daarna in Rome en wijdde zich in de jaren veertig aan epicureïsche filosofie in Napels.

Rond 40 v. Chr. wordt Vergilius opgenomen in de vriendenkring van staatsman Asinius Pollio die hem ook financieel ondersteunt nadat Vergilius' vader zijn land door landonteigening was kwijtgeraakt. Een aantal jaar later maakt Vergilius kennis met Maecenas die hem in contact brengt met Octavianus en die hem gedurende zijn leven zal onderhouden. Op 21 september 19 v. Chr. overlijdt Vergilius, tijdens zijn reis door Griekenland en Klein-Azië als gevolg van een ziekte. Op zijn sterfbed componeerde Vergilius zijn eigen grafschrift:

Mantua heeft me gebaard, Brindisi gedood, en in Napels
lig ik; en ik bezong herders en landbouw en strijd.

Drie werken zijn er overgeleverd van Vergilius. Het oudste werk is de Bucolica, herdersgedichten ('herders') uit omstreeks 39 v. Chr. waarvan de vierde Ecloga de beroemdste is. Daarna publiceerde Vergilius in 30 of 29 v. Chr. de Georgica, een leerdicht over het boerenbedrijf ('landbouw') in vier boeken. Zijn bekendste werk is Aeneïs, een epos over de terugtocht van Aeneas uit Troje en de stichting van het uiteindelijke Romeinse Rijk, in twaalf boeken ('strijd'). Daarnaast is er nog de Appendix Vergiliana, een collectie gedichten die aan Vergilius worden toegeschreven, maar waarvan de echtheid in twijfel wordt getrokken.

Hieronder een aandoenlijk fragment uit de Aeneïs (Aeneas bezoekt zijn vader in de onderwereld):

'Vader', zei hij, 'de droeve gedachte aan U, die dikwijls
mijn geest beheerste, heeft mij naar deze verblijfplaats gedreven.
De vloot ligt voor anker in de zee van Etrurië. Vader, reik mij,
reik mij Uw handen, onttrek U niet aan onze omhelzing.'
Bij deze woorden vloeiden de tranen over zijn wangen.
Driemaal heeft hij getracht hem in zijn armen te sluiten,
driemaal vergeefs; de schim gleed weg uit de greep van zijn handen
als een gevleugeld droombeeld of lichte zucht van een windvlaag.

(Vergilius, Aeneïs, 4, 695 - 702; vertaling: P. Schrijvers (1996))

Meer weten?
- Vergil Project, met (Latijnse) tekst, commentaar en vertalingen van de Aeneïs
- nawerking van Vergilius
- teksten van de werken van Vergilius (Perseus en The Latin Library)

Een tijdschrift is een iPad die niet werkt

2011-10-16T21:01:00.000+02:00

Zo is de wereld, als je één jaar oud bent. Allemachtig. Bovenstaand filmpje kwam ik tegen in dit bericht op nrc.nl.

Ik had een poos geleden al een bericht op Internet gelezen over een baby die een glossy foto met knijpgebaren probeerde te vergroten. De baby dacht dat het ging om een iPad. Dat deed mij al achter mijn oren krabben: zo groeit de jongste generatie al helemaal mee het digitale tijdperk in van interactieve schermen tegenover drukwerk. Het is natuurlijk een bijzonder verhaal als je het leest, maar als je vergelijkbaar gedrag ook in een filmpje ziet ...

Kijk zelf maar.

Meer weten?
- handgebaren als de grootste uitvinding van Steve Jobs

Kinderboekenweekhelden redden de bibliotheek

2011-10-12T21:32:00.001+02:00

Illustratie uit: Bert en Bart redden de bibliotheek

Hoe houden we de bibliotheken open in tijden van bezuinigingen? Kinderboekenweekhelden Bert en Bart weten het wel.

Bert en Bart zijn de twee superhelden van de kinderboekenweek 2011. Samen spelen zij de hoofdrol in het kinderboekenweekgeschenk Bert en Bart redden de wereld van auteur Tjibbe Veldkamp en illustrator Kees de Boer. Hierin redden zij de wereld van de Zurghs. En als je de wereld kunt redden, dan is het redden van een bibliotheek een koud kunstje. Niet waar?

Bert en Bart hebben ook een blog waarin zij een gloednieuw avontuur beleven. Een waarin ze de bibliotheek willen redden. Bert en Bart willen hun boek Hoe Win Ik Van Iedereen verlengen in de bibliotheek, maar omdat de bibliotheek gaat sluiten, is het alleen nog maar mogelijk boeken in te leveren. Bert en Bart willen hun boek toch graag verlengen (heb je het verhaal gelezen, dan weet je wel waarom) en met behulp van datzelfde boek proberen zij de sluiting van de bibliotheek te voorkomen.

Wie bekend is met het werk van Tjibbe Veldkamp en Kees de Boer, weet dat dit tot hilarische taferelen gaat leiden. Welke taferelen? Lees het korte verhaal in vijf blogberichten op het blog van Bert en Bart.

Muze op Maandag: Galenus

2011-10-10T20:13:00.001+02:00

Galenus
Foto: Wikimedia Commons

Galenus van Pergamum (ca. 130 - ca. 200/ 216) was een Griekse geneeskundige en volgeling van het gedachtegoed van Hippocrates. Hij was onder andere actief in Rome als keizerlijk lijfarts. Claudius Galenus was veelschrijver waarbij 120 werken zijn bewaard. Zijn werken betreffen niet alleen de geneeskunde, maar ook onder andere de filosofie en filologie. Het onderzoek en werk van Galenus was van invloed tot in en na de Middeleeuwen.

En volgende keer weer een reguliere Muze op Maandag.

i-wood: schrijfplankje voor kinderen

2011-10-07T17:14:00.000+02:00

Dit bijzondere exemplaar van een schrijfplankje kwam ik tegen op het Internet. Een onvervalste diptychon, met speciaal ruimte voor de schrijfstiften (krijtjes, in dit geval). Maak kennis met de i-wood.

Sinds het project Het geheim van Tolsum waarin Fries Museum en Tresoar het Tolsumer schrijfplankje uit de collectie van het Fries Museum opnieuw hebben laten onderzoeken, heb ik mijn oog laten vallen op schrijfplankjes. Mijn blog is een schrijfplankje zowel in naam (Tabula Cerata is Latijn voor schrijfplankje) als in uitvoering (krassen in een digitaal schrijfplankje).

Als ik een lezing over het schrijfplankje van Tolsum geef, geef ik een overzicht van schrijfplankjes door de eeuwen heen tot aan onze tijd en laat ik een replica uit de oudheid zien, een uit de Middeleeuwen en enkele afgeleide vormen van het nu, zoals een lei en een magneetbordje. Een laptop is eigenlijk gewoon een diptychon (een set of codex van twee schrijfplankjes), vertel ik er dan bij.

En toen zag ik dit exemplaar! Prachtig, zo'n i-wood.

Meer weten?
- andere foto's en de prijs van de diptychon

Muze op Maandag: 'Hij is geweldig'

2011-10-03T22:34:00.000+02:00

Uit: Asterix en de Romeinse lusthof, Dargaud (1971)

Tekenaar van de Asterixstrips Albert Uderzo hangt zijn potlood in de wilgen, maar een opvolger staat klaar. De grote tegenstander van de Galliërs, Julius Caesar, wordt in het bovenstaande plaatje fraai te grazen genomen. Wat is nu de achtergrond van deze grap? Muze op Maandag gaat op onderzoek uit om te zien of hij het kan ontdekken.

De afbeelding komt uit Asterix en de Romeinse lusthof. Julius Caesar staat naast een maquette en vertelt over zijn plannen over de bouw van een Romeins lusthof vlak naast het ene dorpje. In de derde persoon, natuurlijk. Een van de toehoorders begrijpt niet over wie Caesar het heeft en nadat een tweede het hem heeft uitgelegd, komt dit plaatje.

Julius Caesar (100 - 44 v. Chr.) was een Romeins veldheer en staatsman, een redenaar en schrijver. Caesar werd gedreven door een grote honger naar macht. Hij zette het Romeinse bestuur op zijn kop (driemanschap), veroverde onder andere de Galliërs en ontketende vervolgens een burgeroorlog die hij won. In 45 wordt hij tot dictator benoemd, maar een jaar later overleeft hij de moordaanslag van de samenzwering onder leiding van Cassius en Brutus niet.

Caesar heeft veel geschreven, maar alleen de Commentarii de bello Gallico (Oorlog in Gallië) en de Commentarii de bello civili (Burgeroorlog) zijn bewaard gebleven. In beide werken doet hij verslag. Op het eerste gezicht lijkt het een objectief verslag. Het Latijnse commentarii betekent ook 'notities' of 'rapporten'. Maar niks is minder waar. Persoonlijke motieven worden weggelaten, nederlagen worden weggeschreven. Successen zijn voor Caesar, mislukkingen juist niet. Niks objectief, niks rapport, maar een gestileerd en zorgvuldig opgezet geheel.

En dan die derde persoon. Caesar had zijn verslagen natuurlijk heel goed als een ik-verhaal kunnen schrijven. Als een persoonlijk verslag van zijn successen. Maar juist dat had de door Caesar zo verlangde objectiviteit weer ondermijnd. En daarom kiest Caesar voor de derde persoon enkelvoud. De commentarii zijn nu net een feitelijk relaas van een groot generaal. Van hem. Van wie? Ah! Hij.

Asterix-tekenaar stopt, maar Romeinen blijven de klos

2011-09-29T13:41:00.002+02:00

Gebaald moeten ze hebben, de Romeinen in de legerkampen rond dat ene dorpje in Gallië. En Julius Caesar al helemaal. Heel even leek het er op dat Caesar zijn lang verwachte herziene druk kon uitgeven van zijn commentaren op de Gallische Oorlog. Dat hij nu wel HEEL Gallië heeft veroverd. Dat hij heel misschien wel zijn hand kon leggen op het recept van de toverdrank en onoverwinnelijk zou worden ... Heel even.

Maar helaas. Twee dagen geleden kondigde Asterix-tekenaar Albert Uderzo aan te stoppen met het schrijven en tekenen van de verhalen rond de kleine Galliër Asterix. In diezelfde bijeenkomst werd ook meteen bekend gemaakt dat een opvolger voor Uderzo al klaar staat en in 2012 een nieuw avontuur wordt verwacht.

Verslonden heb ik ze: de avonturen van Asterix, de Galliër. 52 jaar oud is hij inmiddels, en nog altijd springlevend. Samen met zijn kompaan Obelix en zijn dorpsgenoten maakten zij het leven van de Romeinen zo zuur. En ik ben niet de enige: in diezelfde bijeenkomst als hierboven maakte de uitgever bekend dat er 350 miljoen exemplaren zijn er verkocht, wereldwijd, zoals ik vandaag in dit bericht las. Het zal vast door de toverdrank komen.

De aantrekkingskracht van die kleine Galliër? Voor mij in ieder geval de ongelijke (?) strijd (de toverdrank tegen de overmacht), de woordgrappen, de verwijzingen naar de moderne tijd, de setting in de Romeinse oudheid. Een oudheid die de makers zorgvuldig hebben bestudeerd, zoals bleek uit de boeken Asterix en de waarheid en Asterix en de wijde wereld waarin de wereld van Asterix tegen het licht van de geschiedenis werd gehouden.

De Romeinen kunnen hun borst weer nat maken. En Caesar? Die zal zijn haren wel uit zijn hoofd trekken.

Meer weten?
- de archieven van Uderzo op de officiële site van Asterix
- veel achtergrondinformatie waaronder annotaties bij de avonturen: aanrader!

De geruchtenmachine rond komend Apple Event

2011-09-27T17:26:00.005+02:00

Detail uit een infographic over de geruchten rond iPhone 5
Bron: apple tips

- Zeg, heb jij dinsdagavond 4 oktober wat te doen?
- Ja, eigenlijk wel. Ik denk dat ik dan nog in de trein zit, onderweg naar huis. Hoezo?
- Dan houdt Apple de langverwachte keynote waarin de nieuwe iPhone aan het publiek wordt getoond. En natuurlijk die andere producten en diensten.
- En wat gaat Apple die dag aankondigen?
- De presentatie heet 'Let's talk iPhone', dus een nieuwe iPhone lijkt wel zeker. Met misschien al een release op 14 oktober in een aantal landen. Maar of de nieuwe iPhone een geheel nieuw ontwerp krijgt of een opgepoetste iPhone 4 wordt, is niet duidelijk. Er zijn ook geruchten dat er een tweede iPhone wordt gepresenteerd, de iPhone 4S - tenminste, zo gaat deze iPhone heten volgens de geruchten. Een budget iPhone, zeg maar. Aan de andere kant: de afbeelding bij de aankondiging laat duidelijk een '1' zien.
- En verder?
- iOS 5 komt eraan, met iCloud, en wellicht Facebookintergratie. En natuurlijk de nieuwe serie iPods, die traditiegetrouw in september worden gepresenteerd.
- iPods?
- Ja, dat zou je bijna vergeten. Hoewel er niet zoveel vuurwerk op dit gebied wordt verwacht. Misschien een iPodTouch met 3G, net zoals de iPad, of een witte iPodTouch. Maar ook dit ...
- ... zijn slechts geruchten. En Steve Jobs? Komt Steve Jobs ook?
- Nu Steve Jobs is afgetreden, verwacht men dat zijn opvolger Tim Cook de presentatie zal leiden, daarbij ondersteund door enkele prominenten die bij eerdere presentaties een deel ervan voor hun rekening namen. Misschien dat Steve Jobs er wel is om afscheid te nemen. Maar Apple is kampioen geruchten-aanjagen, dus zeker weten ...
- ... doe je het niet. Snap ik.

Meer weten?
- de volledige infographic met alle geruchten rond iPhone 5

Muze op Maandag: Algemene Beschouwingen over welsprekendheid

2011-09-26T22:49:00.001+02:00

Kopergravure bij teksteditie van Institutio Oratoria uit 1720
Foto: Wikimedia Commons

Vorige week vonden de Algemene Beschouwingen plaats, het moment voor de Nederlandse politici om hun talent voor welsprekendheid te tonen. Welsprekendheid maakte een belangrijk deel uit van de klassieke maatschappij. In de Romeinse oudheid waren er scholen om welsprekendheid te leren, en er was een beroemd handboek. Muze op Maandag doet normaal over welsprekendheid.

Het boek heet Institutio Oratoria (De opleiding tot redenaar) en de auteur ervan Marcus Fabius Quintilianus. Quintilianus wordt geboren zo rond 40 n. Chr. in het Spaanse Calagurris. In Rome volgt Quintilianus de opleiding tot redenaar waarna hij aan de slag gaat als advocaat. Rond 71 benoemt keizer Vespasianus (69 - 79) hem tot hoogleraar voor de retorica. Daarnaast behoudt Quintilianus zijn praktijk. Vanaf 92 begint Quintilianus met schrijven van zijn handboek Institutio Oratoria dat in 94 of 95 verschijnt. Waarschijnlijk komt Quintilianus rond 100 te overlijden.

Zijn handboek (twaalf delen) beslaat de opleiding tot redenaar vanaf de wieg tot aan het hoogtepunt van de carrière. Het is het enige, volledig overgeleverde boek over welsprekendheid. Het basisonderwijs en het middelbare onderwijs, de retorenscholen en de geschiedenis en de theorie van de welsprekendheid komen aan bod. Beroemd is het tiende boek met een overzicht van de Griekse en Latijnse literatuur. Het laatste boek toont de complete redenaar zelf. Met deze opzet geeft de Institutio ook een inkijk in het dagelijkse leven van een Romein.

De welsprekendheid van Quintilianus is vooral een welsprekendheid voor in de rechtbank, en geen politieke welsprekendheid: in de keizertijd waren er geen serieuze politieke debatten meer te voeren. Quintilianus neemt in zijn boek Cicero tot voorbeeld, hoewel hij ook wel kritiek op hem heeft. De ideale redenaar is niet alleen goed geschoold, maar ook moreel een goed mens: vir bonus dicendi peritus, ofwel 'een goed man en bekwaam spreker'.

Het woord is aan Quintilianus over de ideale leraar:

Laat hij zich dus voor alles een vader jegens zijn leerlingen betonen, en zich bedenken dat hij de plaats inneemt van hen wier kinderenhem toevertrouwd worden. Zelf mag hij ondeugden hebben, noch tolereren. Laat zijn strengheid niet somber, zijn vriendelijkheid niet slap zijn, opdat niet uit het één haat, uit het ander minachting ontstaat. Laat hij veelvuldig praten over het eerzame en goede: hoe vaker hij vermaant, des te minder behoeft hij te straffen. Hij moet niet te gauw boos worden, maar hij mag ook geen verkeerde dingen door de vingers zien.
Hij moet op eenvoudige wijze lesgeven en niet bang zijn voor inspanning, eerder vasthoudend dan fanatiek. Wie vragen stellen, moet hij graag antwoord geven, wie geen vragen stellen, moet hij eigener beweging aan de tand voelen. [...] Laten ook de leraren de wens koesteren dat er aandachtig en beheerst naar hen geluisterd wordt, want de meester moet niet spreken naar het oordeel van de leerlingen, maar de leerling naar dat van d meester. [...] Dit alles heb ik in het kort willen opmerken. Ik denk niet dat het nodig is nog eens te benadrukken dat zowel leraar als school van ondeugden vrij moet zijn.

(Quintilianus, De opleiding tot redenaar, 2.2, 4-5, 13, 15; vertaling: P. Gerbrandy (2001))

Meer weten?
- Engelse vertaling van de Institutio Oratoria

Oud(heid) nieuws

2011-09-23T22:57:00.000+02:00

Foto: alykat
Bron: http://www.flickr.com/photos/alykat/509376927

De klassieke oudheid gaat volle kracht digitaal vooruit . Zo kwam ik de afgelopen twee weken deze drie digitale initiatieven tegen. Tijd voor een kort overzicht.

Je raakt nooit meer verdwaald met de nieuwste routeplanner van de Romeinen. De routeplanner heet Omnes Viae en toont de routes binnen het Romeinse Rijk gebaseerd op de Tabula Peutingeriana. De Tabula is een Middeleeuwse kopie van de Romeinse afstandenkaart uit de vierde eeuw n. Chr. Zoom ook eens helemaal uit op de kaart op het hoofdscherm van Omnes Viae. Zo zie je de concentratie van bewoning en de omvang van het Romeinse Rijk, tenminste volgens de Tabula Peutingeriana.

Deze week is er een app verschenen die je het je leven als gymnasiast een stuk aangenamer kan maken: Latijn (iPad only). De app bereidt je extra voor op het eindexamen met grammatica-oefeningen, die je met of zonder Marcus en Julia kunt maken. Ik heb de app nog niet geprobeerd, maar Festina wel.

En tot slot kwam ik deze tijdbalk tegen via dit bericht van het blog Oudheid. De tijdbalk is ontwikkeld door The Metropolitan Museum of Art. Ook de oudheid is erin vertegenwoordigd, met het Oude Griekenland (Europe > Ancient Greece) in meer detail dan het Romeinse Rijk (Europe > Western and Central Europe). Binnen de tijdbalk is het weer mogelijk door te klikken naar verschillende thematische essays.

A life on Facebook (dl. 2)

2011-09-23T22:11:00.002+02:00

Facebook introduceerde gisteren een aantal nieuwe functies, waaronder Facebook Timeline. Met Timeline is het mogelijk een tijdbalk van je eigen leven te maken. Al je handelingen op Facebook zet de netwerksite in de tijdbalk van je profiel. En het is mogelijk gebeurtenissen of foto's uit je leven van vóór Facebook aan de Timeline toe te voegen.

Ik moest gelijk denken aan dit blogbericht dat ik eind vorig jaar plaatste. Het ging toen om het filmpje A life on Facebook dat liet zien hoe je Facebookprofiel eruit zou kunnen zien als je je hele leven op Facebook zou documenteren. Dat leek wat onwerkelijk, een profiel van 40 jaar lang zoals in het filmpje: ik bedoel, bestaat Facebook dan nog wel over 40 jaar? En als Facebook dan nog bestaat, zou dit betekenen dat we stamboomonderzoek voortaan via Facebook gaan doen, vroeg ik mij af. En de rol van de RHC's hierin dan?

Nu, nog geen klein jaar later, begint het al aardig die kant op te gaan. Want Timeline maakt het mogelijk gebeurtenissen uit het verleden toe te voegen aan je profiel. Gebeurtenissen uit je leven van 40 jaar geleden, bijvoorbeeld. Zo hoeven we geen 40 jaar meer te wachten voor een vol prikbord. Met Facebook kún je je eigen biografie schrijven en je volledige leven documenteren, niet alleen van je heden, maar ook van je verleden.

Misschien doen wij in de toekomst wel stamboomonderzoek via of met behulp van Facebook? En misschien nog wel eerder dan wij nu denken. En hoe zouden wij RHC's daar dan mee omgaan? Vragen en vragen ...

Make love, not war

2011-09-20T21:37:00.001+02:00

Lysistrate door Aubrey Beardsley (1896)
Foto: Wikipedia

Vrouwen in Filipijnse dorpjes gooiden een heuse seksstaking in de strijd in de hoop zo een einde te maken aan het aanhoudende geweld tussen twee rivaliserende dorpen. Dit bericht kwam ik gisteren tegen op nieuwsblog nrcnext.nl. Een staking geheel in lijn met de moderne Make-Love-Not-Wargedachte. Of is die gedachte toch niet zo modern?

Bijna 2500 jaar geleden kwam de Griekse komediedichter Aristophanes (ca. 448 - 380 v. Chr.) met hetzelfde idee. Hij schreef er in 411 v. Chr. een komedie over die we kennen onder de titel Lysistrate. Aristophanes was een vertegenwoordiger van wat wij nu de Oude Komedie noemen: komedies met een politiek engagement. In 411 v. Chr. is Athene er slecht aan toe. Door de lange oorlog is er slechts een derde van de mannelijke bevolking nog over. Dat kan niet zo langer, moet Aristophanes gedacht hebben, en hij kwam met zijn komedie Lysistrate, waarin Lysistrate ('zij die de legermacht ontbindt') alle vrouwen van Griekenland oproept tot een staking om zo vrede af te dwingen:

Lysistrate: Wij, Griekse vrouwen, hebben het in onze macht
de vrede af te dwingen, eens en voor altijd.
Maar dat houdt in ...
Kalonike: Zeg gauw!
Lysistrate: Sluit jíj je bij ons aan?
Kalonike: Al kost het me de kop, natúúrlijk doe ik mee.
Lysistrate: Wij moeten dan een tijdje zonder ...

Of dit werkte? En of dit werkte! En niet alleen in de komedie van Arsitophanes. De twee Filipijnse dorpen bloeien als nooit tevoren.

(Aristophanes, Lysistrate, 120-124; vertaling: Hein L. van Dolen (1995))

Meer weten?
- Aristophanes, Lysistrate in Engelse vertaling (Project Gutenberg)
- meer over acties als Lysistrate op het blog van Festina Lente

Muze op Maandag: op je 65ste met otium gaan?

2011-09-19T23:06:00.001+02:00

De jonge Cicero (fresco uit 1464)
Foto: Wikimedia Commons

De pensioenen gaan op de schop en er wordt gediscussieerd over een pensioenakkoord. Gingen de Romeinen ook op hun vijfenzestigste met pensioen? Of op hun zevenenzestigste? Hadden zij wel een pensioen? Muze op Maandag trekt zich terug en wijdt zich aan zijn blog.

Gaius Modaal in ieder geval niet. Maar voor een rijke Romein was er wel een manier om je terug te trekken uit je actieve loopbaan. We noemen dit otium.

Het Latijnse woord otium staat voor een lastig begrip uit de Romeinse maatschappij. Het betekent zoiets als vrije tijd, maar ook de werkzaamheden in die vrije tijd. Tegenover otium staat negotium: het niet-otium (ne-g-otium). Je werk, zeg maar, of het Engelse business. Dit waren veelal werkzaamheden op het gebied van politiek, op het gebied van rechtspraak of militaire zaken, maar ook je zakelijke beslommeringen.

Een vorm van otium hield in de periode ná je actieve loopbaan. Je trok je dan terug. Het was mogelijk deze vrije tijd te besteden aan studie of aan cultuur. Een goed voorbeeld van iemand die zijn otium heel ernstig heeft opgevat, is de staatsman, redenaar en filosoof Marcus Tullius Cicero (106-43 v. Chr.). Na een actieve carrière in politiek en rechtspraak heeft hij zich vanaf 56 v. Chr. terug getrokken op zijn landgoed om zich toe te leggen op het schrijven van retorische en filosofische werken. Lang niet alle Romeinen hebben hun otium zo serieus opgevat als Cicero. Zelf schreef hij het volgende over otium:

Want wat is aangenamer dan een studieuze ambtloosheid [otio litterato], ik bedoel een vrije tijd die gewijd is aan werken waarin wij de oneindigheid van het heelal en de natuur leren kennen, en binnen deze wereld zelf de hemel, het aardrijk en de zeeën?

Dit bovenstaande voorbeeld van een Romeins otium was natuurlijk alleen weggelegd voor de rijke bovenlaag. Alleen dan was het voor je mogelijk om vrij te nemen. Voor de gemiddelde Romein was dit alles een brug te ver. Een sociaal vangnet zoals we dat nu hebben, was er niet. Sparen voor een (vervroegd) otium was er voor de doorsnee Romein niet bij. En bovendien, werkte je niet, dan had je ook geen inkomsten.

Otium was meer dan ons pensioen. Maar ging een Romein met zijn pensioen, dan ging hij met zijn otium.

(Cicero, Gesprekken in Tusculum, 5.105; vertaling: C. Verhoeven (1980))

Leer bloggen van een (High Tech) Romein

2011-09-17T20:32:00.004+02:00

Klik op de afbeelding voor een vergroting

Hé, konden de Romeinen dat ook al dan? Bloggen?

De Romeinen konden veel. Sterker nog, de Romeinen werkten steeds weer aan en met nieuwe technieken: brandweerspuit, hijskraan, aquaducten, vloerverwarming, ... De tentoonstelling High Tech Romeinen in Museum Het Valkhof in Nijmegen (tot en met 4 maart 2012) laat deze nieuwe technologieën van Romeinen zien in een echte doe-tentoonstelling. Ik ben er (nog) niet geweest, maar een enthousiaste recensie heb ik al gelezen op het blog van Stories Guy. En ik begrijp uit de recensie dat de Romeinen al een voorloper van de computer hadden (abacus). Maar of ze daarmee ook blogden?

Totdat ik bovenstaande infographic-met-een-knipoog tegenkwam (via @bibliotheek20). De Romeinse soldaat Gaius Severus Maximus geeft in deze originele infographic een aantal tips om je blog meer onder de aandacht te brengen bij je lezerspubliek. Bedenk wel, het zijn tips van een legionair met een imposant oorlogsverleden: strijden in de Punische Oorlogen tegen Carthago (derde en tweede eeuw v. Chr.) en in de oorlog in Gallië (eerste eeuw v. Chr.) terwijl hij in dienst was van Pompeius de Grote (eerste eeuw v. Chr). En dat in één leven tijd. Maar goed, Gaius Severus Maximus is ook niet zomaar een soldaat: hij kon tenslotte al bloggen. Kijk maar eens even.

Meer weten?
- themawebsite bij de tentoonstelling High Tech Romeinen
- infographic over bloggen in een grotere weergave van

Gedichtenapp DichterBy: nu beschikbaar met spel en prijzen!

2011-09-16T22:11:00.000+02:00

Kijk, daar is 'ie dan: DichterBy, de gedichtenapp mét spelelement van Tresoar. Vanavond gepresenteerd tijdens het openingsfeest van de Moanne fan it Fryske Boek en nu dus gratis te downloaden uit de App Store en Android Market. En als je de app dan toch hebt, doe dan gelijk mee met het spel en maak kans op een gadgetbon ter waarde van EUR 200,00.

In de Moanne fan it Fryske Boek staat van 16 september tot en met 16 oktober Friese literatuur en cultuur centraal. In de hele provincie bruist het van activiteiten en een van die activiteiten is de app van Tresoar. Hiermee kun je Friese gedichten beluisteren (en nalezen) op je smartphone of iPad. De app maakt gebruik van de GPS op je device waardoor je op locatie een gedicht kunt beluisteren over die locatie.

Maar dan nu die waardebon. Voor elk gedicht (tot nu toe 231 in totaal) dat je op locatie hebt beluisterd, krijg je een punt. Wie tijdens de Moanne de meeste punten heeft verzameld, wint een gadgetbon ter waarde van EUR 200,00. De exacte spelregels vind je hier. Een ieder die in dezelfde periode dertig punten of meer heeft verzameld, kan op een presentje afhalen in Tresoar. Wil je meespelen, zet het slot in de app op 'aan' (via Oer > Ynstellingen). De wedstrijd sluit op 17 oktober, 12.00 uur.

Dus, download de app, kom naar Friesland, en verzamel de gedichten!

Nieuw! Windows 8 op je tablet

2011-09-14T22:07:00.000+02:00

Zo. Dat ziet er een stukje anders uit. Maar het is toch echt Windows.

Microsoft heeft een eerste presentatie gegeven van Windows 8, de opvolger van de huidige versie. Tiles (of Tegels) is het toverwoord in deze versie. Geen startknop meer linksonder in je scherm, maar Tiles om programma's mee op te starten. Microsoft noemt deze nieuwe interface Metro die is komen overwaaien van Windows Phone 7, Microsofts besturingssysteem voor smartphones. De oude interface met startknop is wel beschikbaar, maar Microsoft wil het gebruik ervan zo veel mogelijk ontmoedigen.

Maar er is meer. Waar Apple functies en snufjes uit iOS voor de iDevices inbouwde in de nieuwste versie van het besturingssysteem (Mac OS 10. 7 Lion) voor computers, gaat Microsoft een stap verder. Windows 8 is namelijk geschikt voor PC èn tablet. Microsoft heeft het vertrouwde besturingssysteem zo omgebouwd dat het ook overweg kan met de chips die voor tablets worden gebruikt (ARM-chips). En als je kijkt naar de gebruikersinterface, dan zou je denken dat Windows 8 eerder voor tablets dan voor PC's is ontwikkeld. Interessante ontwikkeling, vind ik. Microsoft kiest duidelijk voor de tablet als 'computer' van de toekomst.

Opvallend is de vroege (eerste) presentatie van Windows 8. Want Windows 8 is nog lang niet klaar. De planning is om in 2012 de nieuwe Windows te introduceren. Developers kunnen een testversie downloaden.

Meer weten?
- lees een eerste uitgebreide review (via het blog van Alexander Klöpping) ...
- ... of een beknopte versie

Muze op Maandag: Varusslag herdenken

2011-09-12T22:43:00.000+02:00

Gedenkteken van officier Marcus Caelius en twee vrijgelatenen,
omgekomen in de Varusslag (foto: WikimediaCommons)

In september 9 n. Chr. leden de Romeinen in Germanië een van de zwaarste verliezen in de Romeinse geschiedenis. Zes jaar na dato keren de Romeinen weer terug naar de plek des onheils om de gesneuvelden te herdenken. Muze op Maandag zet het op een rij.

De slag die in september meer dan tweeduizend jaar geleden plaatsvond, was de Varusslag, ook wel de Slag in het Teutoburgewoud genoemd. De geromaniseerde Germaan Arminius legde een hinderlaag voor de Romeinen onder leiding van Varus, en het Romeinse leger verloor in die hinderlaag drie legioenen (XVII, XVIII, XIX) aan de Germanen.

In de eerste jaren na de Varusslag namen de Romeinen onder leiding van de toen nog generaal Tiberius wraak op de Germanen. Het zou pas tot 15 n. Chr. duren voordat de Romeinen weer terugkeerden naar het gebied. De Romeinse geschiedschrijver Tacitus beschrijft deze terugkeer:

Bij het moorden vond hij (dat is: Lucius Stertinius) de legioenadelaar van het Negentiende Legioen terug, die met Varus verloren was gegaan. [...] Ze waren nu niet ver van het Teutoburgerwoud waar, naar men zei, de overblijfselen van Varus en zijn legioenen nog onbegraven lagen.
Derhalve maakte zich van Germanicus het verlangen meester om de laatste eer te bewijzen aan de soldaten en hun aanvoerder. Ook de soldaten die erbij aanwezig waren, waren allemaal door medelijden bevangen bij de gedachte aan hun naasten en hun vrienden, kortom, bij de gedachte aan wat er in een oorlog kon gebeuren en wat een mens kon overkomen. Nadat Caecina vooruitgestuurd was om het onoverzichtelijke bosgebied te verkennen en bruggen en dammen te bouwen in de drassige moerassen en het verraderlijke terrein, trokken ze het sombere en zowel door zijn aanblik als de herinnering onheilspellende gebied binnen. [...]
Overlevenden van het bloedbad, die de kans hadden gezien uit de strijd weg toekomen of uit krijgsgevangenschap waren ontsnapt, deden verslag: hier waren de commandanten gesneuveld, daar waren de legioenadelaars geroofd, op deze plek was Varus voor het eerst geraakt, op die plek had hij zich in zijn ellende eigenhandig de fatale stoot toegebracht en had hij de dood gevonden. Ze wezen het podium aan waar Arminius het leger had toegesproken, ze vertelden hoeveel kruisen er opgericht waren voor de krijgsgevangenen, hoeveel kuilen er gegraven waren en hoe hij in zijn verwatenheid de spot had gedreven met de veldtekens en de legioenadelaars.
Daarop begroeven de Romeinse soldaten die daar waren zes jaar na de ramp het gebeente van de drie legioenen. Niemand wist of hij de stoffelijke resten van een vreemde dan wel van een verwant met aarde bedekte. Het waren allemaal verwanten voor hen, mensen met wie ze door banden van bloed verbonden waren. Ze raakten, terwijl ze daarmee bezig waren, steeds meer verbitterd over de vijand, en tegelijk waren ze diepbedroefd en vol haat.
Germanicus legde de eerste zode bij de aanleg van een grafheuvel. Het was een gebaar van diepe erkentelijkheid tegenover de gestorvenen en van innige verbondenheid in het verdriet tegenover de levenden.

(Tacitus, Annales, 1.60 - 1.62; vertaling: M.A. Wes)

Meer weten?

- een dossier over de Varusslag

- bezoek de Varusslag

- citaat: "Quintilius Varrus, geef mij mijn legioenen terug!" (keizer Augustus; Suetonius, De vita Caesarum, Divus Augustus, 23)

DichterBy: de gedichtenapp van Tresoar

2011-09-08T22:11:00.000+02:00

Genieten van Friese poëzie op je smartphone of tablet? Of speel je liever een spelletje met Friese verzen? Dat kan allemaal heel binnenkort met DichterBy, de app van Tresoar (Fries Historisch en Letterkundig Centrum) voor iPhone/ iPod Touch, iPad en Android.

DichterBy brengt poëzie wel heel dichtbij. De app maakt namelijk gebruik van je GPS. Ben je in een bepaald dorp of stad in Friesland, schakel DichterBy in, en je kunt luisteren naar gedichten over de plek waar je op dat moment bent. Of van je scherm lezen, natuurlijk. Wil je het gedicht delen, dan kan dat rechtstreeks vanuit de app via de grote netwerken Twitter en Facebook. Maar er is meer. Het is mogelijk om gedichten te verzamelen. Voor elk gedicht dat je op locatie beluisterd hebt, krijg je punten. Punten die je in Tresoar kunt inwisselen. Denk aan het principe van FourSquare. Wil je dit liever niet, dan kun je dit spelelement ook uitschakelen.

Met deze app wil Tresoar Friese literatuur eens op een andere manier aanbieden en ook een bredere groep kennis laten nemen van Fries cultureel erfgoed. De app is ontwikkeld in het kader van de Moanne fan it Fryske Boek die op 16 september van start gaat.

Ik heb afgelopen maandag al even een testversie van de app mogen proberen, en dat ging mooi. En voordat je nu al enthousiast naar de App Store of Android Market om de hoek rent, heb even geduld. DichterBy is te downloaden vanaf 16 september bij de start van de Moanne fan it Fryske Boek. Gratis natuurlijk.

Nieuwe Encyclopedie van Fryslân: woorden tellen

2011-09-06T14:56:00.001+02:00

Woorden tellen. Dat is niet het eerste waar je aan denkt als je even iets opzoekt in een gedrukte encyclopedie. Maar ik weet nu wel beter. Veel beter.

In Tresoar werken we sinds 2009 aan een encyclopedie over Friesland: de Nieuwe Encyclopedie van Fryslân (NEF). Het wordt de opvolger van de Encyclopedie van Friesland uit 1958. De NEF verschijnt in twee of drie delen drukwerk, en daarna online.

Voor de NEF schrijf ik twee lemma's. En dat valt mij nog niet mee. Ja, ik vind het prachtig dat ik bescheiden mag meeschrijven aan dit grote project. En ja, ik mag graag een tekst opstellen. En ja, de redactie helpt de auteurs goed op weg met een uitgebreide auteursinstructie. Nee, dat is het allemaal niet. Het zit 'm in de stijl en in de lengte.

Een encyclopedie verlangt een ander stijlregister dan, zeg maar, een bericht voor mijn digitale schrijfplankje. Telegramstijl, maar dan weer net iets uitgebreider. Maar het is vooral de lengte van het lemma die het 'm doet. Waar een lemma in een online encyclopedie in principe een oneindige lengte kan hebben, ben je bij druk gebonden aan een beperkt aantal woorden. Nu weet ik dat een tekst altijd korter kan, maar als je voor een volledig lemma slechts vijftig woorden tot je beschikking hebt, dan is de bodem al gauw in zicht.

Lang zat ik vast op achtenvijftig woorden voor dat ene lemma. Dat was nog acht te veel. Acht. Dat is evenveel woorden als in deze zin. Gisteren heb ik ook die laatste acht woorden weten weg te schrapen. En nu op weg naar een nieuw rondje schrapen en schrappen voor het tweede lemma.

Het is mooi werk.

Meer weten?
- 289 woorden voor dit blogbericht

Muze op Maandag: hacken in de oudheid

2011-09-05T22:54:00.000+02:00

Bij Homerus lezen we over de eerste spion: Dolon.
Foto: Wikimedia Commons

Het is bekend: beveiligingscertificaten zijn gekraakt om inzage te krijgen in internetverkeer. Of je inbreekt in een huis, telefoonlijn of account: het is allemaal een vorm van spionage. En spionage, dat kenden ze in de oudheid ook. Muze op Maandag gaat undercover en zoekt het uit.

Spionage in de klassieke oudheid ging vooral om het bemachtigen van informatie in politieke of militaire context. De oudste spion die wij in de klassieke literatuur overgeleverd hebben gekregen, heet Dolon. We lezen hierover in de Ilias over de oorlog tussen de Grieken en de Trojanen, van de Griekse eposdichter Homerus uit de achtste eeuw v. Chr. De Trojaanse held Hector heeft net een gevraagd wie voor een grote beloning bereid is 's nachts naar de Griekse schepen te sluipen voor informatie:

Onder het volk bevond zich de zoon van Eumedes -
heilig heraut - ene Dolon die goed in zijn goud en brans zat.
Deze, een man met een lelijk gezicht, kon snel uit de voeten;
tussen zijn vijftal zusters was hij de enige jongen.
En tot het volk der Trojanen en Hektor sprak hij de woorden:
"Hektor, mijn hart spoort me aan en een sterke strijdlust beweegt me
bij de snelvarende schepen der Grieken te gaan spioneren.
[...]
'k Zal uw verwachting gestand doen en goed mijn ogen gebruiken.
Tot Agamemnons verblijf probeer ik het kamp van de vijand
binnen te dringen, waar zich waarschijnlijk de leiders van 't krijgsvolk
samen beraden of ze de vlucht zullen nemen of vechten."

(Homerus, Ilias, 10, 314-327; vertaling: H.J. de Roy van Zuydewijn)

Homerus noemt zijn spion niet voor niets Dolon: dolos is het Klassiek-Griekse woord voor 'list', 'bedrog'. Het loopt trouwens nog slecht af voor Dolon. De Griekse helden Odysseus en Diomedes betrappen Dolon, waarna Odysseus Dolon eerst uithoort over de Trojanen en Diomedes hem daarna ombrengt.

Gebruikte men in de Griekse oudheid hoofdzakelijk een en het zelfde woord voor verkenner en spion (kataskopos), in de Romeinse oudheid was dat onderscheid er wel. Was je verkenner voor de troepen uit op jacht naar informatie, dan heette je een explorator. Een spion was een speculator. Over deze speculatores lezen we vooral veel bij Caesar. De best bekende truc in de Romeinse spionage is om vermomd als deserteurs of vluchtelingen het vijandelijke legerkamp binnen te dringen. Maar spionage buiten de militaire context kwam ook voor, zoals Suetonius hier vertelt:

Bij een andere gelegenheid verdacht hij (dat is: keizer Augustus) de praetor Quintus Gallius, die dichtgeklapte wastafeltjes onder zijn gewaad hield tijdens een audiëntie bij hem, ervan dat hij daar een zwaard verborg. Hij durfde dit niet direct te onderzoeken, maar liet hem even later door centurio's en soldaten van het podium sleuren. Hij legde hem, alsof hij een slaaf was, op de pijnbank en gaf, toen hij niets bekende, het bevel hem te doden. Maar eerst stak hij hem eigenhandig de ogen uit.

(Suetonius, De vita Caesarum, Augustus 27; vertaling D. den Hengst)

Je kon maar beter niet worden ontmaskerd als spion in Rome. Voor een ouderwetse hack konden je handen afgehakt worden, en straffen als kruisigen of onthoofden zijn ook bekend.

'Gratis online gezet: vertalingen van klassieke auteurs'

2011-08-31T20:56:00.002+02:00

'Heeft u ook een vertaling van die-en-die-klassieke-auteur? Het liefst in het Nederlands.' Het is een van de veel gestelde vragen van bezoekers van de Buma Bibliotheek. En meestal hebben we deze Nederlandse vertalingen ook in de collectie. Dat is wel waar ik naar streef bij de aanschaf van de boeken voor de Buma Bibliotheek.

Vertalingen van klassieke auteurs in het Nederlands vind je niet alleen in de (Buma) bibliotheek, maar ook online. Zoals eergisteren bleek uit een tweet van @VincentHunink in mijn Timeline:

Gratis online gezet: La/Nl fragmm van satirendichter #Lucilius (BLA 4, uitgave 2008).http://bit.ly/qXy0iB

Vincent Hunink is onderzoeker aan de Radboud Universiteit Nijmegen bij de opleiding Griekse en Latijnse talen en culturen en daarnaast onder andere vertaler van Griekse en vooral Latijnse auteurs. Voor zijn vertaalwerk is Hunink onderscheiden met de OIKOS Publieksprijs (OIKOS - National Research School in Classical Studies, The Netherlands).

Was het eergisteren Lucilius, een week geleden ging het om de vertaling van fragmenten van Latijnse tragediedichters ('Dik boek!' vermeldt de tweet). En de week daar weer voor was het de beurt aan de Latijnse (epos)dichter Ennius. Het gaat hier om volledige teksten van boeken uit de reeks Bibliotheca Latina Archaica.

Een blik op Huninks website leert dat meer vertalingen beschikbaar zijn in een digitale editie. Stuk voor stuk vertalingen die eerder in druk zijn verschenen, alle voorzien van inleiding en/ of verantwoording. Kijk daar vooral eens (en natuurlijk verder op de site). Ik zal de bezoekers van de Buma Bibliotheek op dit mooie initiatief wijzen.

Muze op Maandag: schrijven op stengels

2011-08-29T22:34:00.001+02:00

Vandaag werd ik blij verrast door mijn collega met twee vellen bijzonder schrijfmateriaal. 'Ja, dank je wel! Weet je zeker dat je er niet iets voor wilt hebben?' Nee, dat hoefde niet. Muze op Maandag besteed vandaag aandacht aan de schriftdrager in de klassieke oudheid (en daarvoor en daarna): papyrus.

Het is bekend: papyrus wordt gemaakt van de rietplant Cyperus Papyrus L. De plant kon wel tot vier meter hoog worden. De papyrusplant groeide in Egypte in de moerassige gebieden van het Nijlland. Men vermoedt dat het woord papyrus afstamt van het Egyptische woord voor 'die van de farao' of van het woord voor 'die van het (koninklijk) domein'. Beide interpretaties duiden erop dat de Egyptische farao's een koninklijke monopolie over deze plant hadden.

Papyrus werd voor verschillende doeleinden gebruikt: zo kon je het binnenste opeten, kon je papyrusriet vlechten tot touwen, sandalen en manden, of kon je het gebruiken voor dakbedekking of voor kleine meubels of rivierboten. En je kon erop schrijven. Dat schrijven op papyrus deed men al heel lang. In de Egyptische hieroglyphen komt het teken voor papyrus al voor op teksten uit 3000 v. Chr. Men schreef het papyrus vol voor boeken, officiële documenten, verzorgde brieven of lange rekeningen.

Voor het maken van een vel schrijfpapyrus verwijderde men eerst de groene buitenkant van een rietstengel. Men sneed de driehoekige stengel in dunne reepjes van twee mm. dik die verticaal naast elkaar op planken werden gelegd. Vervolgens legde men daarover horizontaal reepjes riet overheen. Men klopte deze twee lagen met een hamer tot een geheel. De beide lagen blijven aan elkaar vastzitten door de natuurlijke kleeflaag van papyrus. Eventueel maakte men het vel met puimsteen gladder. Voor een boekrol plakte men het rechter vel op het linker. Een papyrusrol bestond uit twintig aan elkaar gelijmde vellen papyrus. Een rol kreeg dan een lengte van vijf meter lang.

Schrijven op een vel papyrus gebeurde gewoonlijk op de zijde met de horizontale stroken: de rietpen zou te gemakkelijk blijven haken achter de verticale stroken met als gevolg een inktvlek. In het droge klimaat van Egypte kon papyrus lang goed blijven, maar in het vochtige Europa was papyrus lang niet zo duurzaam. Papyrus blijft tot in de vierde eeuw n. Chr. nog het favoriete schrijfmateriaal van de oudheid, ook al was het veel praktische perkament al een geruime poos in gebruik. Het Merovingische hof gebruikte echter papyrus tot in de zevende eeuw, de pauselijke kanselarij zelfs tot in de elfde eeuw.

Meer weten?

- het boek Boek en Oudheid met alles over het boek bij de Grieken en de Romeinen
- Oxyrhynchus Papyri: papyrusverzameling met duizenden Griekse en Latijnse fragmenten, gevonden op een antieke stortplaats nabij Oxyrhynchus in Egypte

Acht euro voor een tijdschrift, of toch liever software?

2011-08-26T21:37:00.001+02:00

Wat is dat toch, dat ik makkelijker, zeg maar, een tijdschrift aanschaf, dan software voor de computer?

Ik zal het uitleggen. Vandaag heb ik de nieuwe MacFan gekocht, het tijdschrift over, nou ja dat is wel duidelijk, de Mac maar ook iPhone/ iPod Touch en de iPad. MacFan verschijnt zes keer per jaar en elke keer als er een nieuw nummer in de winkel ligt, koop ik dit met mijn ogen dicht. Ik lees het tijdschrift met veel plezier en vervolgens belandt het op de stapel met de andere MacFan's, om af en toe nog geraadpleegd te worden. En dat is dan acht euro.

Bij software ligt dit heel anders. Zo heb ik al een poosje mijn ogen laten vallen op Reeder voor Mac. Reeder is een app die RSS-berichten uitleest uit de Google Reader. Ik ben een liefhebber van RSS, en ik ben niet zo enthousiast over de Google Reader in mijn browser. Op iPod Touch en iPad heb ik een aparte RSS-reader geïnstalleerd en die bevalt heel goed. Maar op de Mac log ik elke keer netjes in op Google Reader, terwijl ik ook het erg goed beoordeelde Reeder had kunnen aanschaffen uit de Mac App Store. Nog steeds acht euro bespaard.

Waarom koop ik de een (MacFan) wel en de ander (Reeder) niet. Kijk ik naar dagelijks gebruik tenslotte, dan denk ik dat ik meer plezier heb van Reeder dan van de MacFan.

Heeft het te maken met het inmiddels ingesleten idee dat software gratis moet zijn? Nee, want de App Store heeft juist aangetoond dat voor gemak mensen bereid zijn te betalen (vergelijk de veel gedownloade app Trein voor iPhone/ iPod Touch (EUR 0,79) dat niks anders is dan de gratis NS Reisplanner op de website). Werk ik op de Mac liever met de website dan met een aparte app voor diezelfde dienst? Nee, want voor de geheugendienst Evernote gebruik ik de app in plaats van de website. Heb ik het idee dat ik iets in handen moet hebben als ik iets koop? Nee, ik download ook muziek via iTunes.

Herkenbaar? Of helemaal niet? En wat zie ik over het hoofd?

Droeve dag: uitbarsting van de Vesuvius

2011-08-24T22:15:00.005+02:00

De laatste dag van Pompeii (1827 - 1833) (Karl Briullov)
Bron: Wikimedia Commons

- Droeve dag vandaag, niet?
- Wat je zegt. Droeve dag.

Vandaag is het precies 1932 jaar geleden dat de Vesuvius uitbarstte en in twee dagen tijd Pompeii in puin en as legde en vele slachtoffers maakte.

Op 24 augustus 79 n. Chr. wordt het donker boven Pompeii, Stabiae en Herculaneum. De Vesuvius braakt een puin- en asregen uit. Veel inwoners vluchten weg. De achterblijvers proberen zich zo goed mogelijk te weren tegen de puin en de aardschokken. Op 25 augustus 79 n. Chr. scheurt de Vesuvius open met een pyroclastische stroom van as en giftige stoffen. Niemand overleeft het. De uitbarsting is nauwkeurig gedocumenteerd in twee brieven van ooggetuige Plinius de Jongere (61/62 - 112 n. Chr.).

Droeve dag, vandaag.

Meer weten?

* Internet

- een uitgebreide site over Pompeii met vertaling van beide brieven van Plinius

- bekijk Pompeii met Google StreetView

- of bekijk Pompeii 3D via de app van Layar voor iOS, Android, of Ovi (Nokia)

- de uitbarsting met verder veel verwijzingen

* Boeken

- aanrader: Pompeii: het dagelijkse leven in een Romeinse stad door Mary Beard

- Robert Harris, Pompeii: historisch roman tegen de achtergrond van de uitbarsting

Muze op Maandag: de top vijf Romeinse voornamen

2011-08-22T22:20:00.002+02:00

Foto: Nick Sherman
Bron: http://www.flickr.com/photos/nicksherman/5864301214

Afgelopen donderdag was het tweehonderd jaar geleden dat Napoleon de achternaam verplicht stelde in Nederland. De Romeinse oudheid kende een eigen systeem van tenaamstelling. Muze op Maandag zoekt het uit en geeft een top vijf van populaire Romeinse voornamen.

Het Romeinse systeem werkte als volgt: praenomen (voornaam), nomen (of: nomen gentile, de naam van geslacht (gens)) en vanaf de eerste eeuw v. Chr. een cognomen (familienaam). Om een van de beroemdste Romeinen er maar bij te halen: Marcus (praenomen), Tullius (nomen gentile), Cicero (cognomen). Maar, zou de vader van Cicero zijn zoon echter hebben aangegeven bij de burgerlijke stand, dan was dit de officiële tenaamstelling voor een vrijgeboren, mannelijke Romeins burger: M. Tullius M. f. Cor. Cicero: Marcus Tullius, zoon (filius) van Marcus, behorend tot de tribus Cornelia.

Oorspronkelijk gebruikten de stammen in het huidige Italië waarschijnlijk één naam bij de naamgeving van personen. Bij de introductie van de geslachtsnaam (nomen gentile) werd deze gevormd naar de naam van de vader met een uitgang op -ius of -ilius. Dus Tullius naar Tullus. In Nederland kennen we dit gebruik ook. Zo rond 700 komt dit systeem van geslachtsnaam in Rome in gebruik. De oude, enkele, namen werden nu de voornamen (praenomina).

Een cognomen was van oorsprong een bijnaam. De adel gebruikte de cognomen om een andere familietak binnen een geslacht mee aan te duiden. Vanaf de late Republiek werd dit wijd verspreid onder de bevolking en weer later verving de cognomen de praenomen. Deze cognomen kon overal vandaan komen: zoals je beroep, of je lang was of gelukkig, of genoemd naar historische of mythologische figuren.

Het bovenstaande geldt alleen voor mannen. Vrouwen hadden in de hoogtijdagen van de Romeinse oudheid geen voornamen. De dochter van Cicero heette Tullia M. f.: Tullia, de dochter (filia) van Marcus. Als de vrouw ging trouwen, veranderde de naam meestal niet mee.

En dan die top vijf van Romeinse voornamen. Ook in de Romeinse oudheid was de ene voornaam (praenomen) populairder dan de andere. In de Late-Republiek waren dat (in alfabetische volgorde) Gaius, Lucius, Marcus, Publius of Quintus en in de keizertijd Tiberius of Titus.

Meer weten?
- de volledige tekst van het decreet van Napoleon (met dank aan @ZeeuwsArchiefED)
- lijst met Romeinse namen en (waar mogelijk) hun betekenissen

Ze gaan! Ze gaan! De tabulae 2.0!

2011-08-19T21:54:00.002+02:00

HP Touchpad

Blogde ik aan het begin van dit jaar dat de tablets in 2011 serieus voet aan de grond krijgen met daarbij vier grote spelers (Apple, tablets met Android (o.a. Samsung Galaxy Tab 10.1), Blackberry Playbook (RIM) en HP Touchpad), gisteravond werd bekend dat de grootste computerbouwer ter wereld Hewlett-Packard een punt zet achter de computerdivisie, inclusief de tablets en smartphones. Over de toekomst van webOS, HP's besturingssysteem voor tablet en smartphone, bestaat nog onduidelijkheid.

Na het succes van de iPad en de aankondiging van Android 3.0 (Googles besturingssysteem voor tablets) buitelden de aankondigingen van fabrikanten om ook tablets te gaan bouwen en verkopen over elkaar heen. En toen Apple's iPad 2 daadwerkelijk op de markt kwam, verwachtten concurrerende tabletbouwers torenhoge verkoopcijfers te behalen. The sky was the limit.

Echter, een korte poos na het verschijnen van de eerste Android-tablets stelden de fabrikanten hun verkoopverwachtingen naar beneden bij. Inmiddels zijn de eerste berichten ook al dat de tablets de tweede helft van dit jaar goedkoper worden. Daarnaast vechten Apple en Samsung (met de Galaxy Tab 10.1 (Android) getipt als de grote concurrent voor de iPad) een stevig robbertje in de rechtszaal vanwege het schenden van patenten, met als inzet van Apple een verbod op verkoop van de producten van Samsung.

Terwijl de ene computerbouwer de tablets voor gezien houdt, moet de andere - Sony - er nog aan beginnen. Je vraagt je af of zij al niet te laat zijn. Apple heeft gewoon de WOWfactor op dit moment. Zo hoor je al vaak genoeg 'iPad' terwijl men 'tablet' bedoelt; Apple heeft de grootste App Store voor tablets; en Apple heeft - heel belangrijk - de grote gebruiksvriendelijkheid door het eigen eco-systeem. Is het niet de kracht van Apple dat zij hardware en software perfect in één ecosysteem laten samenwerken?

Dat laatste kunstje heeft Google inmiddels ook door. Met de aankoop van Motorola verwerven zij heel belangrijke patenten om het eigen Android te beschermen in deze nieuwe patentenstrijd. Maar Google kan nu in bezit van hardware (Motorola) en software (Android) een eigen ecosysteem creëren, zoals Apple dat heeft.

Inmiddels regent het geruchten over iPad 3. Een regenbui die nog vóór de lancering van iPad 2 al was aan komen waaien. De laatste stand van zaken: een verdubbeling van de huidige resolutie voor het scherm en een release van begin 2012. Maar hoe de wereld van de tablets (en ook de computers!) er dan uit ziet ...

Meer weten?

- interessant artikel met verwijzingen op mijns inzien

- een bespreking van de iPad door een Android-fan op het blog Dee'tjes

Who do you think you are?

2011-08-17T21:15:00.001+02:00

Zo gemakkelijk is deze vraag niet te beantwoorden. Vanavond om 22.00 u. op BBC 1 doet schrijfster van de boeken over Harry Potter, J.K. Rowling, een poging in het TV-programma 'Who do you think you are?'.

Beroemde Nederlanders, Engelsen, Amerikanen, Canadezen, Zweden, Australiërs en wie nog meer, allen gaan via dit TV-programma op zoek naar hun voorouders. In Nederland wordt het uitgezonden onder de titel 'Verborgen Verleden'. Eerder blogde ik al waarom ik zo enthousiast ben over dit TV-programma. Het is de combinatie van het persoonlijke verhaal, de algemene geschiedenis, en hoe deze algemene geschiedenis jou pas echt raakt zodra het persoonlijk wordt. Alsof dan pas echt het kwartje valt.

Inmiddels is er al druk gefilmd voor een derde serie van Verborgen Verleden die begin 2012 wordt uitgezonden. Kun je zolang niet wachten, kijk dan vanaf vorige week elke woensdagavond tussen 22.00 en 23.00 u. op BBC naar het achtste seizoen. En krijg je er dan nog geen genoeg van, de zender TLC zendt sinds een paar weken het eerste seizoen van de Amerikaanse variant van dit programma uit. Op woensdagavond van 22.00 tot 23.00 en in de herhaling op zondagavond van 21.00 tot 22.00 uur.

Ik ben erbij de komende weken op woensdagavond!

Muze op Maandag: wacht houden bij de zwarte poort

2011-08-15T22:52:00.002+02:00

Buitenzijde van de Porta Nigra. Aan weerszijden zijn de restanten
van de Middeleeuwse aanbouw (kerk en klooster) nog te zien.
Oorspronkelijk was ook de linker toren drie verdiepingen hoog.

Muze op Maandag is terug van vakantie en heeft schrijfplankje en stilus weer opgepakt. De vakantie, met onder andere een bezoek aan Trier, bracht veel inspiratie. Muze op Maandag houdt daarom wacht bij de zwarte poort van Trier, ofwel de Porta Nigra.

De Porta Nigra is de best bewaard gebleven Romeinse stadspoort ten noorden van de Alpen. De naam 'Porta Nigra'/ zwarte poort komt uit de Middeleeuwen; oorspronkelijk is de poort licht geweest. In de Romeinse tijd heette de stad Trier Colonia Augusta Treverorum. De oorspronkelijke bewoners van dit gebied waren de stam van de Treveren. Zij maakten voor het eerst kennis met de Romeinen tijdens twee veldslagen die plaatsvonden in hun stamgebied als deel van de veroveringen van Gallië door Julius Caesar in de periode 58 - 50 v. Chr.

De stad Trier is uitgegroeid van een verdedigingsfort aan de Moezel van keizer Augustus uit 18/ 17 v. Chr. tot hofstad en hoofdstad van het westelijk deel van het Romeinse Rijk in eind derde en begin vierde eeuw. Aan het eind van de vierde eeuw laten de keizers Trier steeds meer links liggen waardoor de stad vanaf begin van de vijfde eeuw verschillende keren werd veroverd door de Franken en verval intrad.

Vanwege de strategische ligging van Trier groeide de stad langzaam steeds groter. Tussen 160 en 180 wordt de stad ommuurd, hoewel er op dat moment geen echte dreiging was. De poort maakte deel uit van dit staaltje nieuwbouw en wordt in ieder geval vóór 196/ 197 afgerond. Nou ja afgerond, helemaal af is de poort nooit geweest: de grove bouw stond er, maar het ontbrak aan de verfijnde versieringen.

Dat de Porta Nigra nog zo goed bewaard is gebleven, komt omdat in de Middeleeuwen de poort dienst heeft gedaan als kerk. In 1028 heeft de Griek Simeon uit Syracuse zich laten opsluiten in de oostelijke toren van het bouwwerk. Na zijn dood wordt de poort zijn grafkerk. De westelijke toren heeft wellicht toen al dienst gedaan als een kapel. In die periode wordt naast de stadspoort een klooster gesticht. De poort wordt verder op- en uitgebouwd als een heuse kerk.

In 1804 geeft Napoleon bij een bezoek aan Trier de opdracht de Middeleeuwse kerk af te breken en de oorspronkelijke poort te herstellen. De poort stond er nadien echter niet echt fraai meer bij en pas in de jaren dertig van de vorige eeuw wordt de Porta gerestaureerd. In 1986 wordt de Porta Nigra en andere Romeinse monumenten in Trier toegevoegd aan de lijst van Unesco Werelderfgoed.

Meer weten?
- meer over de stad Trier en de verschillende monumenten
- bezoek de Porta Nigra

Muze op Maandag: verlaten Helicon

2011-08-01T13:06:00.002+02:00

Muze leest een boekrol
(roodfigurige lekythos, ca. 435 - 425 v. Chr.)
Bron: Wikimedia Commons

Muze op Maandag heeft de koffers gepakt en de Helicon, de woonplaats van de Muzen, verlaten. Hier en daar ligt nog een schrijfplankje of een schrijfstift, die geduldig wachten tot hun eigenaar weer terugkeert. Het moge duidelijk zijn, Muze op Maandag heeft vakantie.

Gevangen: Lion

2011-07-30T21:23:00.000+02:00

Foto: Yellow.Cat
Bron: http://www.flickr.com/photos/9084427@N07/1622849175

En daar is 'ie dan, tegenover mij op mijn bureau en onder mijn vingers op toetsenbord en muis: Lion, de nieuwste telg uit de familie van Apple's besturingssystemen. Begin deze week gevangen en geïnstalleerd.

En? Was dat installeren echt zo makkelijk als je eerder beweerde?
Ja. Lion download je gewoon uit de Mac App Store. Het duurt even voordat je de grote download binnen hebt, en dan kun je aan de slag. Lion installeert eerst een hulpprogrammaatje. Vervolgens ben je na een paar muisklikken en een poos wachten (een half uur in mijn geval) een compleet besturingssysteem verder.

Dus toch nog een paar muisklikken?
Daar valt niet aan te ontkomen. Maar het stelt niets voor. Je moet kiezen waar je Lion wilt installeren, en je wachtwoord opgeven dat je altijd bij het installeren van programma's op je Mac moet invoeren. Als de installatie dan gereed is, controleer je je (registratie)gegevens en dan is het klaar. That's it. Meer kan ik er niet van maken.

Echt niet?
Nou ja, een beetje dan. Natuurlijk kun je het jezelf moeilijker maken. Ik heb Lion geïnstalleerd over mijn huidige besturingssysteem heen. En dat is de kortste klap. Maar vóór die tijd is wel heel raadzaam een back-up te maken van je huidige documenten en je TimeMachine-backup nog eens uit te proberen. Je kunt de download van Lion voor het installeren aan kopiëren en bewaren, mocht je Lion op een andere Mac willen installeren en niet weer de hele hap willen downloaden. Je kunt zelfs van de download installatie-DVD branden of installatie-USBstick maken.

Bevalt Lion tot nu toe?
Ja hoor. Het is even wennen allemaal. Het ziet er hier en daar iets anders uit, er zijn allemaal nieuwe functies om je eigen te maken. Te veel om op te noemen, eigenlijk. Zo hoef je nooit meer tussentijds op te slaan (auto-save), kun je terug in de tijd bladeren in je documenten terwijl je eraan werkt (versions), of gaat het programma op dat punt verder waar jij het hebt afgesloten (resume). Een en ander is wel afhankelijk van de software-bouwers die deze mogelijkheden van Lion in hun eigen software moeten inpassen. Natuurlijk is de Apple software hier helemaal klaar voor. Er zijn gebaren op muis of trackpad om af te leren en aan te leren. Trouwens, wist je dat Lion het veiligste besturingssysteem van het moment is? En dan dat scrollen, hè.

Ja, hoe zit dat eigenlijk met het scrollen?
In Lion is het scrollen omgedraaid. Dat wil zeggen, wil je in een website naar beneden toe, dan moet je je vinger juist omhoog bewegen. Alsof je de tekst wegdrukt. Net als in iOS, het besturingssysteem voor iPhone/ iPod Touch en iPad. Er zitten veel meer snufjes uit iOS in Lion: zo kun je je programma's beheren op eenzelfde openingsscherm met icoontjes als in iOS (Launchpad), zijn de schuifbalken weg, krijg je de accenten op de klinkers door de toetsen ingedrukt te houden, of worden programma's schermvullend weergegeven.

Ik heb het al door. Jij bent dik tevreden.
O, zeker. En het leuke is, er valt nog een hoop te ontdekken. Nu begint het echte temmen pas ...

Meer weten?
- MacWorld heeft een uitgebreid dossier over Lion, de functies, en het installeren

Vakantie

2011-07-27T21:53:00.000+02:00

Uit: Calvin and Hobbes. Weirdos from another planet, Warner (1990)
(klik op de foto voor een vergroting)

En dan is mijn vakantie nog maar net begonnen ...

Muze op Maandag: Antiek toerisme

2011-07-25T20:31:00.000+02:00

Onderdeel van een muurschildering (1893-1895) van Reclair
in de Statenzaal van het Provinciehuis in Leeuwarden
(foto Rijksbureau voor Kunsthistorische Documentatie)

Het is weer vakantietijd. Rome stroomt vol met nog meer toeristen dan anders. Bijna tweeduizend jaar gelden verwelkomde Rome ook al toeristen. Toeristen uit alle delen van de wereld, waaronder ook uit Friesland. Muze op Maandag reist met de Friese toeristen mee.

De toeristen uit Friesland zijn twee Friese koningen: Verritus en Malorix. Zij brachten in 58 n. Chr. Rome een bezoek. Hoe dat zo kwam? Het zit zo. In 58 n. Chr. wilden de Friezen zich vestigen aan de vruchtbare Rijnoevers die vanaf 47 n. Chr. de grens (limes) vormden met het Romeinse Rijk. Omdat de plaatselijke Romeinse aanvoerder dit niet toestond, vertrokken twee Friese koningen (Verritus en Malorix) naar Rome om keizer Nero te vragen.

Ze [dat is: Friezen] hadden al huizen gebouwd en akkers ingezaaid en ze gedroegen zich alsof ze de grond al generaties in bezit hadden, toen [generaal] Dubius Avitus ze dreigde Romeinse troepen te zullen inzetten als de Friezen niet zouden terugkeren naar hun oorspronkelijke woongebied. Ze zouden zich ook tot de keizer [Nero] kunnen wenden om een nieuwe vestigingsplaats toegewezen te krijgen. Avitus wist Verritus en Malorix ertoe te bewegen voor het laatste te kiezen. En ze gingen op weg naar Rome.

In afwachting van het moment waarop ze daar door Nero, die door andere bezigheden in beslag werd genomen, zouden worden ontvangen, brachten ze een bezoek aan het theater van Pompeius, een van de plekken die men altijd aan barbaren liet zien om hun een indruk te geven van de majesteit van het volk. Terwijl zij daar wat doelloos rondhingen (in de voorstelling waren zij immers niet geïnteresseerd, want zij begrepen er niets van) en allerlei vragen stelden over wie daar zaten, wat het verschil was tussen de diverse rangen, wie tot de ridderstand en wie tot de senatorenstand behoorde, zagen ze een paar figuren in buitenlandse kledij onder de senatoren zitten.

Ze vroegen wie dát dan wel waren. Toen men hun verteld had dat die eer te beurt viel aan afgevaardigden van volken die zich onderscheidden door hun militaire kwaliteiten en hun nauwe banden met Rome, riepen ze luidkeels dat er geen enkel volk op aarde was dat zo goed kon vechten en zo trouw en betrouwbaar was als de Germanen, en ze liepen naar beneden en gingen zitten tussen de senatoren. Het publiek reageerde welwillend: men beschouwde het als een authentieke impulsieve daad en een gezonde vorm van rivaliteit. Nero beloonde hen allebei met het Romeinse burgerrecht, maar hij gaf de Friezen wel het bevel het gebied [de Rijnoever] te ontruimen. Toen dezen dat bevel naast zich neerlegden, zorgde een plotselinge aanval van de ruiterij van de hulptroepen ervoor dat ze wel moesten. Zij die al te koppig verzet hadden geboden, werden gevangen genomen of gedood.

(Tacitus, Annalen, 13.54; vertaling: M.A. Wes)

Het verhaal is opgetekend door de Romeinse geschiedschrijver Tacitus (55 - 116/120). Zijn tijdgenoot, de Romeinse geschiedschrijver Suetonius (70 - 150), geeft in zijn werk een variant op de hier bovengenoemde anekdote. Suetonius heeft het in zijn versie niet over een gezantschap van Friezen maar van Germanen in het algemeen, en het gezantschap vindt eerder plaats, namelijk ten tijde van de regeerperiode van keizer Claudius (41 - 54 n. Chr.), zonder dat Suetonius daarbij een specifiek jaartal noemt:

Hij [keizer Claudius] gaf toestemming aan gezanten uit Germanië om plaats te nemen in het voor senatoren bestemde vak in het theater, diep onder de indruk als hij was van hun ongecompliceerde en tegelijk fiere houding. Men had hen namelijk naar hun plaatsen gebracht in het gedeelte dat voor het volk bestemd was, maar toen zij Parthen en Armeniërs zagen zitten tussen de senatoren, waren zij zonder enige aarzeling naar diezelfde plaatsen gegaan, waarbij zij duidelijk hoorbaar verklaarden dat hun moed en hun positie in het geheel niet onderdeden voor die van hen.

(Suetonius, De vita Caesarum, Divus Claudius 25.4; vertaling: D. den Hengst)

Meer weten?
- het theater van Pompeius

E-resources 'uitlenen' in de bibliotheek

2011-07-22T16:33:00.003+02:00

Pagina uit het artikel over het schrijfplankje van Tolsum
via Cambridge Journals Online (klik op de foto voor een vergroting)

Feest bij Cambridge Journals Online: tijdelijk zijn alle wetenschappelijke tijdschriften uit de periode 2009 - 2010 gratis online te raadplegen. Dat las ik een paar dagen geleden in dit bericht op de website eReaders.nl.

Ongelooflijk hoeveel wetenschappelijke kennis er slechts een paar muisklikken van je verwijderd ligt. En dan is Cambridge Journals Online (CJO) nog maar één van de uitgevers of verzamelplaatsen waar je toegang hebt tot deze e-resources, of dit nu tijdschriften, proefschriften of e-boeken zijn. Voor de meeste tijdschriften heb je een abonnement op het betreffende tijdschrift nodig, maar er komt ook steeds meer beschikbaar via Open Access. Zo stelde de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO) recentelijk al een miljoen euro beschikbaar om wetenschappelijke tijdschriften gratis toegankelijk te maken.

Voor het ontsluiten van deze tijdschriften (gratis of niet) is een rol voor de bibliotheken weggelegd. De (universiteits)bibliotheken hebben meestal abonnementen op de elektronische tijdschriften en stellen deze via je lidmaatschap van die bibliotheek ook beschikbaar. Zoals straks ook Tresoar. In Tresoar werken we nu hard achter de schermen om een toegang tot dergelijke e-resources gereed te maken voor de klanten van Tresoar. Met lenernummer en wachtwoord van Tresoar heb je via de website van Tresoar op elk moment van de dag toegang tot al die kennis.

Ik ben hier erg enthousiast over. In mijn studietijd heb ik veel plezier gehad van een dergelijke toegang via de universiteit, en het is plezierig bij te dragen aan het opzetten van deze nieuwe digitale dienstverlening van Tresoar. Het past prima in de kerntaken van de bibliotheek, namelijk het beschikbaar stellen van informatie. Maar dan wel aangepast aan het huidige internet-tijdperk waarin informatie altijd en overal beschikbaar is. Thuisgebruik van je collectie, dus.

Terug naar Cambridge. De gratis toegang tot Cambridge Journals Online (CJO) wilde ik graag even proberen. En ik wist precies met welk artikel. Namens Tresoar ben ik nauw betrokken geweest bij nieuw onderzoek naar de tekst in het schrijfplankje van Tolsum. Dit onderzoek is gepubliceerd in Journal of Roman Studies (Cambridge University Press). De papieren versie van dit tijdschrift staat bij de Buma Bibliotheek op de plank; nu kan ik zijn elektronische broertje eens bekijken.

Emptio Bovis Frisica: the ‘Frisian Ox Sale’ Reconsidered

A. K. Bowman,R. S. O. Tomlin and K. A. Worp (2009).

Journal of Roman Studies,
Volume 99, November 2009 pp 156-170

http://journals.cambridge.org/abstract_S0075435800000113

Probeer zelf maar eens. Maar doe dit wel vóór 30 augustus, want daarna doet CJO de deur weer op slot.

Meer weten?
- Cambridge Journals Online is ook geoptimaliseerd om op smartphones te raadplegen

Gespot: Lion

2011-07-20T09:44:00.001+02:00

- En? Wat is er?

- Kom eens kijken. Hier, neem de verrekijker. Zie je dat daar?

- Waar? Wacht eens even, ik zie wat. Ja, ik zie het nu scherp.

- En? Wat zie je?

- Ik zie een leeuw in Safari.

- Precies!

Vanaf vandaag beschikbaar in de Mac App Store: Mac OS Lion, de nieuwste versie van het besturingssysteem van Apple. Hoe laat Apple de hekken open zet, is nog niet duidelijk: het tijdstip van 14.30 u. Nederlandse tijd wordt al genoemd. Ik denk dat het vandaag druk zal worden op de servers van Apple.

- En nu?

- Kom, we gaan een leeuw vangen.

* Update: 20 juli, 14.37 u.: en daar is 'ie, te downloaden uit de Mac App Store: Lion

Muze op Maandag: waar blijft de Zon?

2011-07-18T23:42:00.000+02:00

Buste van de god Helius/ Zon
Bron: Wikimedia Commons

Het wil nog niet echt vlotten, deze zomer. Kou, regen, windstoten, en vooral geen zon. Uit de klassieke mythologie is een episode bekend waarin de zon (of: de Zon) zich niet laat zien. Muze op Maandag laat er licht op schijnen.

We lezen het voorval terug bij de Romeinse dichter Ovidius (43 v. Chr. - 17/ 18 n. Chr.) in zijn monumentale werk de Metamorphosen (Gedaanteverwisselingen). In de Metamorphosen vertelt Ovidius de schepping van de wereld tot aan Ovidius' eigen tijd aan de hand van ongeveer 250 verhalen waarin een gedaanteverwisseling voorkomt.

Over de Zon schrijft Ovidius (Ovidius, Metamorphosen, II, 23-30):

Daar, gehuld in purperrode mantel,
en op een zetel stralend van smaragden zat de Zon.
En links en rechts stonden de Dag, de Maand, het Jaar, de Eeuwen,
de Uren, met gelijke ruimte opgesteld,
de nieuwe Lente stond er, met fraai omkranst met bloemenranken,
en naakt stond daar de Zomer, graanguirlandes in haar arm,
en daarnaast stonden Herfst, besmeurd door platgetrapte druiven,
en Winter, ijzig koud, de witte haren wild en ruig.

De Zon heeft ook een zoon: Phaëthon, ofwel 'de lichtende'. Phaëthon mag voor een keer de zonnewagen van zijn vader rijden, maar het gaat mis. Phaëthon kan de paarden van de zonnewagen niet in bedwang houden en zet de aarde in vuur en vlam. De aarde roept de hulp in van oppergod Jupiter en Jupiter schiet Phaëthon uit de zonnenwagen waarna Phaëthon dood neervalt. De Zon treurt om het verlies van zijn zoon en wil niet meer schijnen:

De Zon, Phaëthons vader, is reeds al die tijd verstoken
van glans en lijkt in rouwkledij veel meer zoals hij is
bij zonsverduistering. Hij haat zichzelf, zijn gloed, zijn daglicht,
denkt slechts aan zijn verdriet, mengt zijn verdriet met razernij
en biedt de wereld zijn ontslag aan: ''t is genoeg,' zo zegt hij,
[ ... ]
Alle goden vormen om de Zon
een kring en smeken hem om alsjeblieft niet alles duister
te maken. Jupiter biedt zelfs excuus aan voor het werpen
van bliksems, maar als opperheerser weet hij ook te dreigen.
Dan spant de Zon zijn dolle en nog steeds heel schichtige
paarden weer in en zweept er fel op los, bedroefd en razend,
want in zijn razernij verwijt hij hun Phaëtons dood.

(Ovidius, Metamorphosen, II, 381-400; vertaling: M. d'Hane-Scheltema)

Op de uitkijk voor Lion

2011-07-18T10:48:00.000+02:00

Foto: VancityAllie
Bron: http://www.flickr.com/photos/30691679@N07/2910519025

- Wat doe je met die verrekijker?

- Ik sta op de uitkijk.

- Waarvoor dan?

- Voor een leeuw.

- Een leeuw?

- Ja.

- O. Zal ik je gezelschap houden?

- Kom erbij zitten.

Het kan niet lang meer duren voordat de nieuwste versie van Apple's besturingssysteem Mac OS X uitkomt. Sterker nog, de release staat voor de maand juli aangekondigd. Maar wanneer precies?

De Apple-wereld kijkt met veel interesse uit naar Lion, de (bij)naam van versie zeven van Mac OS X. Ditmaal hebben de techneuten van Apple veel functies uit het besturingssysteem van iPhone/ iPod Touch en iPad (iOS) vertaald naar de Mac. Dat betekent onder andere dat de bediening van de computer veel meer via multitouch-bewegingen gaat op trackpad (Magic of niet) of op Magic Mouse. Het is een interessante stap van het naar elkaar toegroeien van desktopcomputer en handheld device.

En dat is nog maar één van de vele nieuwe handigheidjes en slimmigheidjes van Lion. Ook interessant is bijvoorbeeld de manier waarop Apple het besturingssysteem aan de man brengt. Wil je Lion aanschaffen, dan hoef je niet naar de winkel om de hoek te fietsen of bij de brievenbus op de postbode te wachten voor je schijfje. Lion download èn installeer je gewoon met een klik van de muis of een tik op je trackpad uit de Mac App Store. Heel makkelijk allemaal.

En in afwachting van al dat moois gonst het van geruchten voor een mogelijke releasedatum. De laatste geruchten spreken van aankomende donderdag of vrijdag, gelijk met het verschijnen (?) van nieuwe modellen. Het zou zo maar kunnen.

- En, heb je je leeuw al gezien?
- Nee, nog niet. Zelfs niet als ik met mijn verrekijker de verre velden van het Internet afspeur.
- Over een paar dagen weer?
- Gaan we doen.

Inleverdag op de bibliotheek

2011-07-14T14:25:00.001+02:00

Foto: Loozrboy
Bron: http://www.flickr.com/photos/loozrboy/2973774796

Stel je voor: een bibliotheek waarin een keer per jaar alle boeken zijn teruggebracht en op de planken staan. Leners halen hun huis overhoop op zoek naar de geleende boeken en leveren deze boeken vervolgens in. En bij een kastcontrole in de bibliotheek staan alle boeken in de kast.

Dit was gisteren het geval in het documentatiecentrum van school. Nog een week en dan is het vakantie, en het is de gewoonte van school aan het eind van het schooljaar alle boeken weer te verzamelen in het documentatiecentrum. Inleverdag, zeg maar.

En, ging dat goed? Ja, prima zelfs. Vorige week hadden de leerlingen uit de lagere groepen de boeken ingeleverd en gisteren was het de beurt aan de hogere groepen. In groepjes kwamen de leerlingen langs en legden hun boeken op de stapel. Via Educat-B, het uitgifte- en beheersysteem dat de school gebruikt, hebben we lijsten uitgedraaid met een overzicht van alle uitgeleende materialen, en toen was het een kwestie van boeken innemen, afboeken en afvinken op de lijst. En natuurlijk terugplaatsen op de goede plek in de kast.

Was alles terug? Ja en nee. Alle boeken waarvan een uitlening was geregistreerd, hebben we weer ontvangen. Probleemloos. Maar uit de kastcontrole kwam naar voren dat er helaas toch enkele titels ontbraken. Maar goed, dat is ook niet zo verwonderlijk: boeken kunnen in al die jaren gewoon een keer zoek raken.

Ik heb het documentatiecentrum nog nooit zo vol met boeken gezien. En nu op naar het nieuwe schooljaar waarin we weer veel boeken gaan uitlenen. Het documentatiecentrum is er klaar voor.

Latijnse spreuken voor een tovenaarsleerling

2011-07-12T23:08:00.002+02:00

Accio!

Wie binnen een tel weet wat er wordt bedoeld, heeft een goede kennis van Latijn of één van de zeven boeken over de tovenaarsleerling Harry Potter thuis in de boekenkast staan. Het kan je niet ontgaan zijn: over ruim een uur is de allerlaatste bioscoopfilm over de tovenaarsleerling in een speciale voorpremière in menig bioscoop te zien: Harry Potter and the Deathly Hallows. Part 2.

Auteur van de boeken over Harry Potter, J.K. Rowling, heeft duidelijk iets met Latijn. Neem alleen al de vele toverspreuken, soms in onberispelijk Latijn, dan wel een creatieve samenstelling met Latijnse componenten. Zelfs Klassiek Grieks is niet veilig voor J.K. Rowlings toverspreuken. Het zeer wetenswaardige blog About.com Ancient/ Classical History van N.S. Gill plaatste vandaag een eerder gemaakt overzicht van alle Latijnse spreuken uit het zesde deel (Harry Potter en de Halfbloed Prins) van de boekenserie.

Lumos!

Meer weten?
- een overzicht van alle toverspreuken uit de boeken over Harry Potter

Muze op Maandag: Atlantis

2011-07-11T22:30:00.000+02:00

Foto: NASA's Marshall Space Flight Center
Bron: http://www.flickr.com/photos/28634332@N05/4733258730

Op dit moment draait de Space Shuttle Atlantis op 355 kilometer hoogte zijn laatste rondjes om de aarde. De shuttle is genoemd naar het mythische eiland Atlantis. Muze op Maandag vraagt zich af: waar komt de mythe van Atlantis vandaan?

Bij de filosoof Plato. In twee dialogen van Plato lezen we deze oudste filosofische utopia die we kennen: in de dialoog Timaios en de dialoog Kritias. Beide dialogen zijn mogelijk de laatste dialogen die Plato heeft geschreven. In de Timaios lezen we Plato's visie op de compositie van de wereld. Een van de discussiepartners in de Timaios is Kritias. Kritias geeft in de Timaios al een voorproefje van Atlantis, waarna hij in de dialoog Krititas uitgebreid over Atlantis vertelt en Athene en Atlantis tegen over elkaar zet. Aardig detail is dat de geschiedschrijver vijfde-eeuwse geschiedschrijver Herodotus de Atlantische Oceaan nog vóór Plato noemt.

Atlantis was een eiland, 9000 jaar vóór het Athene van Plato. De Atheense staatsman en dichter Solon (ca. 640 - ca. 560) zou de verhalen over Atlantis gehoord hebben van een priester uit Saïs tijdens een bezoek aan Egypte. Het was een groot en welvarend eiland, groter dan Azië en Afrika samen. De heersers over Atlantis wilden het rijk uitbreiden, maar zij werden door het Atheense leger verslagen als straf voor zedenverval van de inwoners van Atlantis. Kort hierna zinkt het eiland met aardbevingen en overstromingen in de Oceaan weg.

In de woorden van Plato:

Die oceaan (dat is: Atlantische Oceaan) was destijds namelijk bevaarbaar: voor de monding die jullie, in jullie taal (dat is: het Grieks), de Zuilen van Herakles noemen, lag een eiland. Vanaf dat eiland, dat groter was dan Libië en Azië bij elkaar,kon de reiziger van toen oversteken naar de andere eilanden ... Op dat eiland Atlantis hadden koningen een grote en wonderbaarlijke macht gevestigd. Zij beheersten heel het eiland, vele andere eilanden en delen van het continent. Hun heerschappij reikte zelfs tot onze streken, ze hadden het voor het zeggen in Libië tot aan Egypte toe en in Europa tot Tyrrenië. Die macht verzamelde op een gegeven moment al haar krachten in een poging om in één klap jullie land, ons land (dat is: Egypte) heel het gebied aan deze kant van de monding te beknechten ... Maar in later tijd waren er zware aardbevingen en overstromingen. Er kwam één gruwelijke dag en nacht waarop jullie complete strijdmacht (dat is: Atheense leger) door de aarde werd verzwolgen, terwijl tegelijk het eiland Atlantis door de zee werd verzwolgen en verdween.

(Plato, Timaios, 24E - 25D; vertaling: Hans Warren, Mario Molegraaf)

Eindelijk! Mijn eigen favicon

2011-07-08T22:41:00.004+02:00

Kijk, dit is leuk. Sinds een klein uur heb ik mijn eigen favicon toegevoegd aan mijn blog. De favicon: dat heel kleine plaatje aan het begin van je webadres in de adresbalk van je browser. Tot voor kort gebruikten wij, Bloggers, allemaal hetzelfde oranje 'B'tje'. Echt heel spannend vond ik dat B'tje nu ook niet. Zou het niet mooi zijn als je daar je eigen favicon kan hebben?

Dat kan dus. Via dit bericht van het blog Mijns Inziens van Edwin Mijnsbergen over de nieuwe gebruikersinterface van Blogger kwam ik het minilogo op het spoor. De nieuwe interface was al in maart aangekondigd, en nu is het mogelijk de interface zelf uit te proberen in Blogger in Draft, de proeftuin van Blogger. De interface ziet er erg goed uit. + 1, zeg maar. Er is weinig gewijzigd aan de functionaliteit. Het zijn vooral de knoppen die op een andere plekken zitten, maar even hier en daar klikken, en je vindt zo je weg.

Onder het klikken van die knoppen stuitte ik op de mogelijkheid een favicon toe te voegen. En ook al is het eigenlijk een plaatje van niks, ik heb direct een eigen favicon uitgezocht en geüpload (een foto van de achterkant de tabula cerata van Tolsum). Probeer zelf maar. Ga naar 'indeling' en het gadget om je eigen favicon toe te voegen, kan je niet ontgaan. Het aparte bestandsformaat voor een favicon (*.ico) is niet nodig: mijn *.jpg accepteerde Blogger ook. Belangrijk is wel: je favicon moet een op de pixel nauwkeurig vierkant zijn.

Meer weten?
- uitgebreide instructies om je eigen favicon aan je blog toe te voegen

Prijsboeken: traditie is springlevend

2011-07-05T20:00:00.003+02:00

Fragment van de oorkonde van een prijsboek uitgereikt op 10 juli 1854
(foto Tresoar; collectie Tresoar) Klik op de foto voor een vergroting

Daar zit je dan. Zenuwachtig schuif je wat op je stoel heen en weer. En net als je denkt dat de schooldiploma's echt uitgereikt gaan worden, komt je docent klassieke talen naar voren. Met twee boeken en twee tijdschriften in zijn hand. En een grote glimlach om zijn mond. Prijsboeken!

De diploma's zijn uitgereikt, en daarmee ook de prijsboeken van dit jaar. Het Nederlands Klassiek Verbond (NKV) en de Vereniging Vrienden van het Gymnasium geven leerlingen met de hoogste eindscore voor de vakken Grieks en Latijn ieder een prijsboek met oorkonde en een prijsabonnement op het tijdschrift Hermeneus. Hiermee sluiten NKV en de Vrienden aan bij een oude traditie.

Deze traditie vindt haar oorsprong in de tijd van de Latijnse Scholen (1575 - 1876). Om leerlingen van deze scholen extra te stimuleren werden tweemaal per jaar de zogenoemde prijsboeken uitgereikt aan de twee beste leerlingen. Veelal zijn het (sier)boeken met veel gouden letters op de omslag. Vanaf 1845 raakte het uitreiken van prijsboeken in verval. Tresoar heeft een aantal van deze prijsboeken in de collectie. Vaak zijn de oorkonden al weggesneden maar het exemplaar op de foto heeft zijn oorkonde nog steeds.

Vanuit de afdeling Friesland van het NKV distribueer ik de prijsboeken en de prijsabonnementen naar de scholen in Friesland. Dat is een plezierige klus, alleen al vanwege de enthousiaste en dankbare reacties van de docenten. Van twee docenten werd ik nog extra geattendeerd op 'hun' diploma-uitreiking. Een docent bestelde eenmalig een extra prijsboek vanwege buitengewone prestaties van drie leerlingen en ik vernam gisteren van een docent dat twee lokale kranten aandacht besteden aan de uitreiking van de prijsboeken, waaronder deze krant.

Het is goed om zo te vernemen dat de eeuwenoude traditie nog niks van haar glans heeft verloren.

Meer weten?
- interessant artikel over de geschiedenis van de prijsboeken

Muze op Maandag: boerse Bataven en blondjes

2011-07-04T22:48:00.001+02:00

De Bataven verslaan de Romeinen bij de Rijn (Otto van Veen, 1612)
(Rijksmuseum, Amsterdam) Bron: Wikimedia Commons

Van 1 juli tot en met 18 september is in het Koninklijk Paleis Amsterdam de tentoonstelling 'Opstand als opdracht. Flinck, Ovens, Lievens, Jordaens, De Groot, Bol en Rembrandt in het Paleis’ te zien. De tentoonstelling toont de schilderijenserie over de Bataafse opstand in de bogen van de galerijen van het voormalig Amsterdamse stadhuis. Muze op Maandag zet een aantal feitjes over Bataven op een rij.

Natuurlijk, we kennen allemaal de Bataven als die dappere Germanen die in 69 en 70 n. Chr. in opstand komen tegen de Romeinen. De Bataven deden dienst in het Romeinse leger. De oudste vermelding van een Bataaf uit een bron rechtsreeks uit de oudheid (zoals een grafschrift, brief, of schrijfplankje) is zo'n Bataafse soldaat Miunnio, die als een van de getuigen de akte van geldlening van het schrijfplankje van Tolsum heeft ondertekend in 29 n. Chr. Minder bekend is wellicht dat de Bataven ook deel uitmaakten van de keizerlijke wacht in Rome.

De Bataven waren uitstekende ruiters en zwemmers. De Romeinse geschiedschrijver Tacitus (ca. 54 - ca. 117), onze enige bron voor de Batavenopstand, verwoordt het zo in zijn werk Historiën (4.12.3):

Ook in hun thuisgebied beschikten ze (dat is: Bataven)over uitgelezen cavalerie met een opvallende bedrevenheid in zwemmen. Zodoende konden zij in gesloten afdelingen en met behoud van wapens en paarden de Rijn oversteken.

In Rome stonden de Bataven bekend om hun rode haar. Martialis (ca. 40 - 102), dichter van epigrammen, schreef een tweeregelig gedichtje (14.176) dat diende als bijschrift bij een uit klei vervaardigde Batavenkop:

Germaans masker
Ik ben de scherts van een pottenbakker, ik, masker van een Bataaf met rood haar.
Een jongen vreest het gezicht waar jij om lacht

Echter, blonde Bataven komen we ook tegen. De Romeinse eposdichter Silius Italicus (25/ 26 - 101) omschrijft in zijn epos Punica de Bataaf als 'de goudharige Bataaf' (3.608).

Boers waren de Bataven ook. In een ander gedicht van de eerder genoemde Martialis komt de uitdrukking 'een Bataafs oor hebben', hetgeen zoiets betekende als 'boers en onbeschaafd zijn' (6.82.6).

Over de leider van de Bataven in de opstand, Julius Civilis, schrijft Tacitus dat hij 'slimmer dan de meeste barbaren' was (Hist. 4.13). En daar kunnen we mee thuiskomen, niet waar?

Meer weten?
- een aanrader is het boek De Bataven: verhalen van een verdwenen volk onder redactie van L.J.F. Swinkels
- kleine bronnenverzameling over Bataven die ik eerder voor Jong Tresoar heb gemaakt

Blogkermis: in een bibliotheek in 2021 ...

2011-07-01T22:31:00.000+02:00

Foto: Librarian by Day
Bron: http://www.flickr.com/photos/librarianbyday/3426532334

- Hé, zie je dat?

- Nee. Wat?

- Die bezoeker daar. Hij loopt zo door naar de boekerij.

- Nee toch?

- Ja echt!

- Wat doen we?

- Blijven lachen en knikken, misschien gaat hij daar dan vanzelf weg.

- Wat denk je, hij zou toch niet op zoek zijn naar een boek? Ik bedoel, een boek van papier?

- Ik mag hopen van niet. Dat heb ik al in geen jaren meegemaakt. Maar laten we vooral rustig blijven. Als ik het mij goed herinner, bestaat er een protocol voor als er een bezoeker in de boekerij is. Momentje ...

- En als hij straks ook nog een vraag gaat stellen over een boek?

- Ja ja, ik ben al aan het zoeken op mijn touchscreen bureaublad.

- En als hij straks ook nog een boek wil lenen?

- Lenen? Doe niet zo idioot. Boeken download je toch gewoon. Dat weet toch iedereen. Tss. Wie komt er nu in de bibliotheek om een boek te lenen. Als je nu een bibliotheek bezoekt om bijvoorbeeld een lezing bij te wonen of een expositie te zien, om mensen te ontmoeten in het leescafé, of om je te laten gidsen en coachen door al die informatie die nu zo voorhanden is, ja, natuurlijk. Maar een boek lenen?! Maar waar is dat protocol nu?

- En als hij nu een heel oud boek wil aanvragen en inzien?

- Oude boeken zijn allemaal gedigitaliseerd. Deze kun je gewoon via Internet raadplegen. Daar heb je zelfs de bibliotheek niet meer voor nodig. Helaas. Over oud papier gesproken, misschien heb ik het protocol wel ergens op papier?

- Eh, niet om het een of ander, maar hij komt onze kant op ...

- Niet in deze la ... Misschien helemaal onderin de kast ... Nee, ehm ...

- ... met een boek in zijn handen ...

- Het moet er toch zijn. Als ik maar eens wist waar ...

- ... en met een bibliotheekpasje!

- Gevonden! Onderin de papierbak naast die doos met afgeschreven e-readers. Ha, ik wist wel dat het er was.

- Schiet op!

- Even kijken. Lastig dat zoeken, zo zonder zoekfunctie: boeken uitlenen, boeken uitlenen, boeken uitlenen. HET STAAT ER NIET OP!

- Goedemiddag allebei. U werkt hier? Mooi. Ziet u, ik kom hier dit boek ...
- Ja???
- ... terugbrengen. Ik vond het op zolder. Er zat ook een pasje bij en een bonnetje in. Volgens de datum op het bonnetje had het boek al op 30 juni 2011 teruggebracht moeten worden. U beiden zult het boek wel erg gemist hebben in uw bibliotheek. Prettige dag verder.

Meer weten?
- dit is een bijdrage (met een knipoog) aan de blogkermis van het blog De Informatiemakelaar over de toekomst van de bibliotheek

Sociaal lezen (dl. 5): BoekLezers

2011-06-28T14:43:00.001+02:00

Ben je op zoek naar een goed boek? En wil je graag weten welke boeken andere lezers graag lezen? Dan loop je natuurlijk de bibliotheek binnen. Maar soms heb je daar even geen tijd voor. Omdat het te warm is, bijvoorbeeld. Of omdat het te hard regent. Dan is het tijd voor de website BoekLezers.

BoekLezers is een sociaal netwerk voor lezers. De website is in 2010 opgericht en wil lezers bij elkaar brengen en hen nieuwe boeken en auteurs laten ontdekken door het geven van tips. Na registratie kunnen leden berichten plaatsen op een prikbord, reageren, vrienden worden met andere lezers, boeken recenseren of aanraden en lid worden van clubs.

Maar net zo makkelijk als je leden volgt, kun je ook boeken en auteurs 'volgen' en de boeken beoordelen. Afzonderlijke titels of auteurs hebben op BoekLezers een eigen prikbord waarop je berichten kunt plaatsen. En hier wil BoekLezer zich onderscheiden van andere netwerken voor sociaal lezen. Want met behulp van deze dwarsconnecties van boeken, auteurs en lezers reikt de site je suggesties op maat aan voor andere boektitels die jou zouden kunnen interesseren. En als je dat niet genoeg vindt, kun je altijd via de site zelf een eigen leesclub oprichten.

Meer weten?
- vergelijkbare sites zijn deboekensalon en boekenliefde.nl
- een (kort) gesprek met de oprichter van BoekLezers

Muze op Maandag: de TT van Rome

2011-06-27T23:12:00.002+02:00

Een menner uit het rode team wint
Bron: Wikimedia Commons

Afgelopen zaterdag vond de TT van Assen plaats. Racen met paardenkrachten, daar hielden ze in de oudheid ook wel van. Muze op Maandag racet een rondje mee tijdens de wagenrace.

Het wagenrennen komt voort uit de strijdwagens uit het Midden-Oosten en Griekenland van de het tweede millennium v. Chr. Bij de Griekse epos dichter Homerus (achtste eeuw v. Chr.) lezen we voor het eerst over het wagenrennen. Beroemd is ook de mythische wagenrace tussen Pelops die tegen koning Oinomaüs (de beste wagenmenner) strijdt om diens dochter Hippodameia. Slechts met een list weet Pelops te winnen. Vanaf 680 v. Chr. is het wagenrennen een Olympische discipline.

Volgens de overlevering organiseerde Romulus de eerste wagenrace in Rome in 753 v. Chr., kort na de stichting van de stad. De wagenrennen waren een onderdeel van spelen voor goden; in de keizertijd verloren de races de religieuze context. Het circuit waarop de wagenraces in Rome plaatsvonden, was het Circus Maximus. Men racete door twee keerpunten aan weerszijden van de baan te ronden. Behalve dat er genoten werd van het spektakel, werd er ook veel op de uitslag gegokt.

Er waren vier renstallen (facties): de Witten, de Roden, de Blauwen en de Groenen. Deze facties hadden fanatieke aanhang die te vergelijken is met onze voetbalsupporters. Het wagenrennen was populair onder alle lagen van de bevolking, hoewel intellectueel Rome niets van het wagenrennen moest hebben. De beroemdste liefhebber van wagenraces was keizer Caligula. Hij was groot fan van de Groenen.

In het Romeinse wagenrennen werden de wagens bestuurd door slaven en vrijgelatenen. De race besloeg zeven ronden. In de Romeinse (en later de Byzantijnse) wereld ontvingen de menners en de paarden in tegenstelling tot hun Griekse collega's wel de eer. Zij verkregen de status van echte sterren. Uit inscripties zijn veel namen van menners overgeleverd. Uit loden vervloekingstabletten ook trouwens ...

De laatste wagenrace werd in Rome werd gehouden in 549. In Constantinopel bleven de wagenraces populair totdat de races in de zevende eeuw ook daar in populariteit afnam.

Meer weten?
- de beroemde wagenrace uit de film Ben-Hur (1959)
- het lezenswaardige boek Wagenrennen van Fik Meijer

Een proefballon in de iCloud

2011-06-25T22:23:00.000+02:00

Foto: Rob Lee
Bron: http://www.flickr.com/photos/roblee/33703440

Nieuwsgierig naar iCloud? De nieuwe opslagdienst van Apple? 'It just works' beloofde Steve Jobs tijdens de presentatie. Wel, de eerste proefballon is al opgelaten in de (i)Cloud, en ja, het werkt. En goed ook.

Met iCloud kun je al je bestanden en apps in de wolken bewaren en draadloos synchroniseren tussen je iPhone/ iPod Touch/ iPad onderling en tussen je iDevice en je computer. Hoewel de volledige dienst in de herfst verschijnt, bewaart en beheert iCloud nu al draadloos je aankopen uit de App Store en je e-boeken tussen je iDevices en je computer. Je muziek in de wolken laat in Europa nog even op zich wachten.

Dit alles gaat erg mooi. Zo werd een app die ik downloadde via mijn computer meteen ook op mijn iPad geïnstalleerd, zonder dat ik de iPad had aangesloten aan mijn computer. En andersom ook: de computer downloadde automatisch de apps die ik onlangs gedownload had op mijn iPad, zonder dat de iPad ingeschakeld was en met de computer verbonden was.

Behalve dit draadloos synchroniseren van apps krijg je in de App Store-applicatie op je iDevice onder de nieuwe knop 'Aankopen' een overzicht van al je aankopen uit de App Store. Met een tik op een app uit dit overzicht kun je de app opnieuw installeren op je iDevice. Zonder tussenkomst van je computer. It's that simple, om maar een andere favoriete uitspraak van Steve Jobs te gebruiken.

Om dit moois aan de praat te krijgen moet je twee instellingen omzetten, één op je iDevice en één in iTunes, en beschikken over de nieuwste versie van iTunes (10.3) en van iOS (4.3.3). De rest gaat vanzelf. Probeer maar eens. En ook al is het nog in testfase, it just works.

Meer weten?
- een overzicht van nieuwe functies van iCloud en iOS 5

Nooit meer bibliotheekboeken kwijt

2011-06-22T11:41:00.002+02:00

Boek met originele kettingklamp uit de Universiteitsbibliotheek
van de Franeker Academie (foto Tresoar; collectie Tresoar)

'Boek na 122 jaar weer terug bij bibliotheek' lees ik in dit bericht op de website van de Volkskrant.

Boeken raken zoek. Het gebeurt in elke bibliotheek en je doet er niks aan. Zelfs aan de ketting leggen werkt niet, zoals de Universiteitsbiliotheek van de Franekeracademie aan den lijve heeft ondervonden in 1648. In dat jaar werden meer dan honderd boeken (een vijfde van de hele collectie) gestolen. Door de zoon van een hoogleraar nog wel! De kettingen werden later teruggevonden achter de lambrisering. Het alternatief is om de boeken niet uitlenen, zoals dat eeuwenlang de gang van zaken was in bibliotheken. Maar of we daar weer naar toe willen?

We blijven uitlenen, dus. Met het gevolg dat er af en toe een uitdraai op mijn bureau ligt. 'Boek is verwijderd uit onze catalogus en de klant heeft de vaste vergoeding voor het zoekgeraakte boek betaald' staat er dan. Natuurlijk, mooi als de klant de vergoeding heeft betaald, maar ik had toch echt liever het boek terug. Want in de meeste gevallen is het boek niet meer na te bestellen en is de Buma Bibliotheek (of Tresoar) het boek gewoon echt kwijt. Antiquariaten willen nog wel eens uitkomst bieden in deze gevallen.

Daarom zie ik ook de voordelen voor het uitlenen van e-boeken. Want e-boeken raken nooit zoek. En nooit kwijt bij de lener. En zijn ook nooit uitverkocht. Of uitgeleend. De bibliotheek houdt immers de beschikking over het bronbestand.

Maar zover is het nog niet. Daarom houd ik de open plekken op de planken nog vrij. Want je weet maar nooit, zo over 122 jaar ...

Vaste boekrollenprijs?

2011-06-21T14:30:00.000+02:00

Bron: http://www.flickr.com/photos/smithsonian/2575907040

Boekrollen met korting? In de Romeinse Oudheid moet dat geen probleem geweest zijn.

De vaste boekenprijs was de afgelopen dagen volop in het nieuws. Aanleiding hiervoor was de uitspraak van het hof dat kortingssite SplinQ boeken mag aanbieden via een vorm van reductie. Wie boeken koopt via SplinQ, krijgt een deel van het aankoopbedrag weer terug van SplinQ. De kortingssite betaalt deze korting uit de winst op advertenties die SplinQ ontvangt als boekverkopers op deze site adverteren.

In de Romeinse Oudheid kende men geen vaste boek(rollen)prijs. Sterker nog, het gebeurde dat uitgevers boeken van auteurs in omloop brachten zonder toestemming van de auteur. Rechten voor auteur of uitgever bestonden niet. Dat betekende dat je voor een boek niet per se naar de boekhandel hoefde te gaan: je kon ook een slaaf de opdracht geven een boek over te schrijven.

Wilde een uitgever of boekhandelaar (de uitgever was vaak ook de boekhandelaar) extra exemplaren verkopen van een werk, dan liet hij dit werk gewoon weer overschrijven door een slaaf. Door dit systeem van overschrijven konden er wel fouten in de tekst sluipen met als gevolg een gewijzigde 'herdruk'. Uit de correspondentie van staatsman, redenaar en filosoof Cicero weten we dat hij een naam liet wijzigen in exemplaren die in omloop waren.

Reclame maken voor hun werk deden de klassieke auteurs ook. Populaire schrijvers hielden een voordracht (recitatio) van hun werk voor een publiek. En of zij dan ook korting gaven ...

Meer weten?
- uitleg bij de uitspraak van het hof over de kortingsactie van SplinQ (met dank aan @wdejager)

Muze op Maandag: bezuinigen met een plan

2011-06-20T23:23:00.003+02:00

Deel van het prijsedict van keizer Diocletianus
Bron: Wikimedia Commons

Woensdag 22 juni staat rood omcirkeld in menig agenda in Friesland. Op die dag presenteren de Gedeputeerde Staten van Friesland de voorstellen voor bezuinigingen. Ook voor Tresoar wordt dit een belangrijke dag. In de late oudheid had men zo eigen ideeën om de economie er weer boven op te krijgen. En één keizer had een plan. Muze op Maandag zoekt het uit.

De derde eeuw was een onrustige tijd met veel (burger)oorlogen. De vele oorlogen kostten de staat handenvol met geld. Geld dat er niet was. De belastingopbrengst was niet voldoende om aan de kosten voor oorlogvoering te voldoen. En belastingen die werden geheven, werden maar moeilijk geïnd. Om toch geld te krijgen, maakte men geld. Maar dit maakte het probleem alleen maar groter. De productiviteit nam af en handel liep terug. Soldij werd niet uitbetaald, en dat zorgde er niet bepaald voor dat de soldaten beter gingen vechten ...

De keizers uit deze periode waren de zogeheten soldatenkeizers: legeraanvoerders die door de steun van 'hun' soldaten tot keizer werden uitgeroepen. Meer dan vijftig keizers en tegenkeizers heeft het Romeinse Rijk gekend tussen 235 en 284. Keizer Diocletianus (keizer 284-305) maakte hier een einde aan en voerde een staatshervorming door. Ook kwam hij met verschillende maatregelen die probeerden de economie gezond te maken, zoals een munthervorming in 294 en een systeem om de belastingheffing en -inning beter en effectiever te maken.

En Diocletianus had een plan: het prijsedict, ofwel het edictum de pretiis venalium rerum uit 301. Het plan bestond uit drie delen: het zette de waarde van koperen en bronzen munten vast en dreigde profiteurs en speculanten met de doodstraf. Als derde wilde Diocletianus voor het hele rijk maximum prijzen en -tarieven instellen voor een groot aantal goederen en diensten. Denk aan een maximumprijs voor producten als wol, wijn, kaas, marmer en voor diensten als kapper of kleermaker. Het edict kende een lijst van meer dan duizend producten.

Maar het edict werkte averechts. Het werkte zwarte handel in de hand, men stopte met produceren of men zocht toevlucht tot ruilhandel. Het leidde zelfs tot geweld. In 305 wordt het edict weer afgeschaft. Tijdens het regime van Constantijn de Grote (keizer 306 - 337) stabiliseert de economie weer.

* Update: 21 juni, 14.40 u.: de presentatie van de bezuinigingsvoorstellen van GS van de provincie Friesland is met een week uitgesteld

Gebundeld lezen: digitaal en analoog

2011-06-17T11:24:00.000+02:00

Foto: Daniel Y. Go
Bron: http://www.flickr.com/photos/danielygo/5717617298

Ik zie de boeken wel staan in de folders van uitgeverijen of in de boekhandels op Internet: zowel beschikbaar als boek van papier (p-boek) als een van bits en bytes (e-boek). Met elk een eigen prijs. Maar zou het niet mooi zijn als de lezer na een eenmalige aanschaf van een boek (dus, de content) zelf kan kiezen op welk apparaat en in welke vorm de lezer zijn boek kan lezen?

Dat hebben twee uitgeverijen zich afgevraagd. Uitgeverij Boom Nelissen en Van Duuren Media willen allebei (en elk in een net iets andere uitvoering) een bundeling van p-boek en e-boek aanbieden voor de prijs van een p-boek (of iets meer). Dat las ik in dit bericht op de website BoekBlad (inloggen vereist voor het lezen van het hele bericht).

Bij de aanschaf van een boek gaat het in eerste instantie om de content. Het lijkt mij geen rare gedachte dat je dezelfde content op verschillende dragers wilt lezen. En dan bedoel ik niet alleen de keuze tussen een PC, e-reader of een tablet, maar ook tussen papier en digitaal. Zeker voor studieboeken zijn er argumenten te verzinnen dat je de content op verschillende dragers zou willen hebben. Denk alleen al aan het snel heen-en-weer bladeren in een p-boek en de specifieke zoek-functie van een e-boek.

Helaas werkt het niet zo. Hetzelfde bericht van BoekBlad leert ook dat er een rechtenkwestie om de hoek komt kijken:

Het probleem met zijn (dat is: Van Duuren) plan was dat het niet is toegestaan om een combinatie aan te bieden die net zo duur is als de afzonderlijke p-editie. Dat wil zeggen: je mag geen gratis e-boek weggeven bij een p-boek, omdat een e-boek waarde vertegenwoordigt.

De twee genoemde uitgeverijen hebben hun eigen argumenten waarom het wel toegestaan is een bundeling van p-boek en e-boek aan te bieden. Het Commissariaat van de Media doet in september uitspraak hierover.

Ik ben benieuwd hoe dit verder gaat. Interessante ontwikkelingen, dat zeker.

I, Claudius ... again!

2011-06-14T14:37:00.001+02:00

I, Claudius komt terug! BBC en HBO (Amerikaanse commerciële TV-zender en producent van series) maken opnieuw een TV-versie van de boeken I, Claudius en het vervolg Claudius the God van Robert Graves. Dat las ik in dit bericht van het blog Oudheid.

Opnieuw, want wie kent niet de veelbekroonde TV-serie van de BBC uit 1976 met Derek Jacobi in de titelrol? Televisietheater, zoals mijn collega het treffend noemde, en één van de bovenste plank. In mijn studietijd herhaalde TV10 (de zender die vooral veel oude series herhaalde) de hele serie. We hebben zelfs tijdens een Tacitus-college nog naar de eerste aflevering gekeken.

De boeken I, Claudius. From the autobiography of Tiberius Claudius en het vervolg Claudius the God and his wife Messalina (beide uit 1934) vertellen de geschiedenis van Rome vanaf Claudius' geboorte in 10 v. Chr. tot aan zijn laatste dagen als keizer in 54 n. Chr. Het boek is opgezet als autobiografie van Claudius, geschreven in zijn nadagen. Met Claudius beleef je de Romeinse politiek, de intriges en de schandalen. De boeken zijn ook in het Nederlands verschenen, het laatst nog in 2008 en 2009, maar beide zijn niet meer leverbaar.

En nu gaat de TV-serie dus op herhaling. BBC en HBO nemen beide boeken van Robert Graves als basis voor deze nieuwe miniserie. Producers van de TV-serie Rome (ook HBO) werken mee aan dit project.

Meer weten

- TV-serie I, Claudius is natuurlijk op DVD verschenen

Muze op Maandag: Ziek? Bezoek eens een heiligdom

2011-06-13T22:40:00.002+02:00

Foto: DerHexer
Bron: Wikimedia Commons

Europa is al een aantal weken in de ban van ziekte en gezondheid. Het teken van de geneeskunde is de esculaap, de slang die zich om een staf kronkelt. Maar waar komt dit teken vandaan? Muze op Maandag zoekt het uit.

Het woord esculaap is ontleend aan Asclepius of Aesculapius (Latijn) en Asklepios (Grieks), de god voor de geneeskunst. Asclepius komt al voor bij Homerus, als een held, een geneesheer. In de tijden erna wordt Asclepius een genealogie gegeven die hem laat afstammen als zoon van de god Apollo en Coronis. Apollo stuurt Asclepius naar de centaur Chiron die hem opvoedde en onderwees in de geneeskunst. Aclepius genas niet alleen de mensen van de ziekten maar kon hen zelfs uit de dood terugroepen. Dit tot afgunst van oppergod Zeus die hem doodde met zijn bliksem.

Vanaf de zesde eeuw v. Chr. duiken er heiligdommen van Asclepius op waar zieken genezing zochten. Het beroemdste Asclepiusheiligdom staat in Epidaurus (rond 500 v. Chr.). Vanaf 420 v. Chr. komt de Asclepiuscultus ook in Athene en in 293 v. Chr. wordt Asclepius naar Rome gebracht. In de vierde eeuw v. Chr. kent de Asclepiuscultus zijn hoogtepunt. De Asclepiusheiligdommen groeiden uit tot ontmoetingsplaatsen voor plaatselijke intellectuelen en filosofenscholen. In Epidarus werden in 400 v. Chr. Asclepiusfeesten gehouden met atletiekwedstrijden, paardenraces, muziek en dichtkunst.

Een dergelijk heiligdom is gerust te vergelijken met een ziekenhuis. Zieken kwamen er aan in de hoop hun genezing te vinden. Werden zij genezen, dan gaven zij soms een wijgeschenk aan de god, meestal in de vorm van het lichaamsdeel dat genezen werd; dat kon zijn een oor, een oog, een neus, een been of noem maar op. De genezing voltrok zich meestal via een droom waarin de god de genezing voorschreef. Vaak werd de droom gevolgd door een medische behandeling in het heiligdom. De ene genezing was nog wonderbaarlijker dan de andere.

De god Asclepius wordt afgebeeld als een gebaarde man, vriendelijk, met staf en slang, waarbij de slang zich veelal wikkelt om de staf. De slang is nauw verbonden met de aarde. In de oudheid kende men de aarde genezende krachten toe, die op de slang zijn overgegaan.

De oudheid in (mijn) handen

2011-06-10T21:34:00.009+02:00

Gouden vingerring met kornalijn uit vierde eeuw n. Chr.
(collectie: Fries Museum; foto Tresoar)

Dat had ik gistermiddag. Letterlijk. En het was mooi.

De tentoonstelling '(G)OUD GELD' van Fries Museum en Tresoar is afgelopen en maakte plaats voor een nieuwe tentoonstelling in Tresoar. De vitrines gingen open, en samen met mijn collega hebben we de oude drukken opgeborgen in ons magazijn en de objecten uit bruikleen van het Fries Museum weer ingepakt voor transport terug naar het Fries Museum.

Ik zal zeggen, we hebben onze tijd er wel voor genomen. Want hoe vaak krijg je de kans om de oudheid in je eigen handen vast te houden? De gouden munten zijn rijk van detail als je ze van dichtbij kan bekijken. En zwaar ook. Het schrijfplankje van Tolsum voelt droog, licht, breekbaar, alsof je een plankje van piepschuim in je handen hebt in plaats van een van zilverspar. En wie was die Romein die deze stilus (schrijfstift) 2000 jaar geleden precies zo met duim, wijsvinger en middelvinger in de schrijfhouding heeft vastgehouden als wij gisteren? En wat heeft hij toen geschreven?

De details van het bronzen godenbeeldje, de dubbele maatverdeling op de helft van de unster, de gem en het dunne goud van de gouden ring, de ringen in de amfoorfragmenten die zijn meegebakken nadat de pottenbakker met zijn vingers het klei voor de amforen had gedraaid en opgerekt: ik bedoel, hoe dicht kun je bij de oudheid komen?

Terug van het Fries Museum lopen we de (bijna lege) expositieruimte binnen, als vier bezoekers op ons afkomen die speciaal voor '(G)OUD GELD' naar Tresoar zijn gekomen en graag nog een kijkje zouden willen nemen. Tja, wat zeg je dan, als je bij de lege vitrines staat waarin nog maar anderhalf uur geleden de oude drukken en objecten lagen? We leggen de situatie uit en ik geef nog een setje boekenleggers mee.

En dan is het echt klaar. Ik ben benieuwd wat we volgend jaar gaan doen met de Week van de Klassieken.

Meer weten?
- De oudheid in handen is de titel van boek en website over Middeleeuwse handschriften van Tresoar